Con nuôi giữ nguyên số định danh cá nhân đã được cấp từ khi khai sinh; việc nhận nuôi, đổi họ tên không làm đổi số này. Cái có thể thay đổi là các trường thông tin đi kèm: họ tên nếu đã đổi, dân tộc nếu là trẻ bị bỏ rơi được xác định lại theo cha mẹ nuôi, thông tin về cha mẹ, người đại diện, nơi cư trú. Những thông tin này thường được liên thông từ hộ tịch sang cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, nhưng không phải lúc nào cũng kịp và đủ.
Bài hướng dẫn cách kiểm tra dữ liệu của con trên ứng dụng định danh điện tử, đề nghị công an cấp xã điều chỉnh khi thiếu hoặc sai, và làm thẻ căn cước cho con nuôi theo từng độ tuổi theo Luật Căn cước (hiệu lực từ 1/7/2024). Cha mẹ nuôi, với tư cách người đại diện theo pháp luật của con chưa thành niên, là người làm các việc này.
Vì sao dữ liệu của con nuôi hay "lệch"
Một đứa trẻ có hồ sơ dân cư từ ngày được khai sinh. Khi được nhận làm con nuôi, có thể có đến bốn sự kiện mới cùng lúc: đăng ký nuôi con nuôi, ghi tên cha mẹ nuôi vào giấy khai sinh (với trẻ chưa xác định cha mẹ đẻ), thay đổi họ tên, đăng ký thường trú ở nhà mới. Mỗi sự kiện do một bộ phận giải quyết, ghi vào một hệ thống, rồi được đồng bộ sang cơ sở dữ liệu dân cư. Chỉ cần một khâu chậm hoặc nhập thiếu là dữ liệu của con hiện không đúng.
Những hồ sơ đăng ký trước khi hộ tịch điện tử phổ biến càng dễ lệch, vì thông tin lúc đó chỉ nằm trên sổ giấy. Khi dữ liệu dân cư được thu thập, cán bộ có thể đã nhập theo giấy khai sinh gốc, không biết có việc nuôi con nuôi. Kết quả là ứng dụng định danh của cha mẹ nuôi không thấy con trong danh sách, hoặc thấy con nhưng quan hệ ghi là "cháu", "khác".
Lệch dữ liệu không làm mất quan hệ pháp lý. Giấy chứng nhận nuôi con nuôi vẫn là bằng chứng gốc. Nhưng trong thực tế ngày nay, rất nhiều thủ tục đối chiếu thẳng với dữ liệu, từ tuyển sinh, bảo hiểm y tế đến làm căn cước. Sửa sớm giúp con và bạn đỡ phải giải thích mỗi lần làm giấy tờ.
Kiểm tra và đề nghị điều chỉnh dữ liệu
Cách làm thường gặp để đưa dữ liệu của con về đúng:
- Mở ứng dụng định danh điện tử bằng tài khoản của cha hoặc mẹ nuôi, xem phần thông tin cư trú và thành viên trong hộ. Kiểm tra họ tên, ngày sinh, giới tính, dân tộc của con và quan hệ của con với chủ hộ.
- Nếu con chưa có tài khoản riêng (dưới 14 tuổi), xem con đã được gắn vào tài khoản của cha mẹ nuôi chưa. Chưa gắn được thường là do hệ thống chưa ghi nhận quan hệ cha mẹ – con.
- Chuẩn bị giấy tờ làm căn cứ: giấy chứng nhận nuôi con nuôi hoặc trích lục, giấy khai sinh theo thông tin mới, trích lục thay đổi hộ tịch nếu đã đổi họ tên.
- Đến công an cấp xã nơi con cư trú, đề nghị cập nhật, điều chỉnh thông tin trong cơ sở dữ liệu dân cư, xuất trình giấy tờ. Một số nơi cho đề nghị qua dịch vụ công trực tuyến.
- Sau khi được báo đã cập nhật, kiểm tra lại trên ứng dụng. Nếu con đã có thẻ căn cước mà thông tin in trên thẻ thay đổi, làm thủ tục cấp đổi thẻ.
Không nên tự khai lại quan hệ trên các biểu mẫu trực tuyến theo kiểu "chọn đại cho qua". Dữ liệu dân cư được dùng chéo ở nhiều nơi; thông tin sai đi vào hệ thống thì sửa ra còn khó hơn.
Làm căn cước cho con nuôi theo độ tuổi
Luật Căn cước quy định công dân Việt Nam từ đủ 14 tuổi phải làm thủ tục cấp thẻ căn cước, người dưới 14 tuổi được cấp theo nhu cầu. Với con nuôi, cha mẹ nuôi là người đại diện làm thủ tục khi con còn nhỏ. Tóm tắt theo độ tuổi (chi tiết thao tác theo hướng dẫn hiện hành của cơ quan công an):
| Độ tuổi của con | Bắt buộc hay theo nhu cầu | Cách làm thường gặp |
|---|---|---|
| Dưới 6 tuổi | Theo nhu cầu | Cha mẹ nuôi làm qua dịch vụ công trực tuyến hoặc ứng dụng định danh; thường không thu nhận sinh trắc học của trẻ |
| Từ 6 đến dưới 14 tuổi | Theo nhu cầu | Cha mẹ nuôi đưa con đến cơ quan quản lý căn cước để thu nhận ảnh, sinh trắc học; cha mẹ khai và ký thay |
| Từ đủ 14 tuổi | Bắt buộc | Con tự đến làm, có thể có cha mẹ đi cùng; con đọc lại và tự xác nhận thông tin |
| Các mốc 14, 25, 40, 60 tuổi | Cấp đổi theo mốc | Thẻ cấp trước mốc tuổi sẽ phải đổi khi con tới mốc tiếp theo |
Trước khi làm thẻ, hãy chắc dữ liệu dân cư của con đã đúng. Thẻ in theo dữ liệu; làm thẻ khi dữ liệu còn lệch là sau đó phải đổi thêm một lần.
Những điểm riêng cần biết
Đổi họ tên không đổi số định danh. Số định danh cá nhân gắn với một người suốt đời. Đây là điểm có lợi: mọi hồ sơ cũ của con dưới tên cũ vẫn nối được với con qua con số này.
Trẻ bị bỏ rơi được xác định lại dân tộc. Luật Nuôi con nuôi 2010 cho phép xác định dân tộc của con nuôi là trẻ bị bỏ rơi theo dân tộc của cha nuôi, mẹ nuôi. Sau khi hộ tịch ghi nhận, dân tộc trên dữ liệu dân cư cũng phải được cập nhật theo.
Cha mẹ đẻ không còn là người đại diện. Kể từ ngày giao nhận, trừ khi có thoả thuận khác, cha mẹ đẻ không còn quyền đại diện theo pháp luật cho con. Nếu tài khoản định danh của con đang gắn với cha mẹ đẻ, cần đề nghị cập nhật sang cha mẹ nuôi.
Thông tin nhạy cảm vẫn là thông tin cá nhân. Việc một đứa trẻ là con nuôi là thông tin riêng của gia đình. Cán bộ được tiếp cận để giải quyết thủ tục, không phải để chia sẻ. Nếu thấy thông tin của con bị lộ ra ngoài mục đích, bạn có quyền phản ánh tới cơ quan quản lý.
Tài khoản định danh của con: ai giữ, khi nào giao lại
Với trẻ dưới 14 tuổi, tài khoản định danh điện tử được gắn với tài khoản của cha, mẹ hoặc người đại diện hợp pháp; cha mẹ nuôi dùng tài khoản của mình để thao tác cho con. Từ 14 tuổi, khi con làm căn cước, con có thể có tài khoản riêng. Đây là thời điểm hợp lý để bạn ngồi cùng con, cho con xem những gì đang ghi về mình, kể cả việc con là con nuôi nếu con đã biết.
Có gia đình lo con sẽ "phát hiện" chuyện con nuôi qua giấy tờ hay ứng dụng. Nỗi lo đó có cơ sở: một ngày nào đó con sẽ đọc giấy khai sinh, giấy chứng nhận, hay thấy một dòng ghi chú. Cách nói với con theo từng độ tuổi được bàn kỹ ở danh mục tình thân của trang. Về giấy tờ, điều nên tránh là che giấu bằng cách khai sai; điều nên làm là để con được nghe từ chính bạn trước khi tự đọc thấy ở đâu đó.
Khi con đủ 18 tuổi, con tự quản lý mọi tài khoản và giấy tờ của mình. Bàn giao cho con bộ hồ sơ gốc, bản chụp, mật khẩu những tài khoản đứng tên con mà bạn từng giữ hộ, là một nghi thức nhỏ nhưng có ý nghĩa.
Ví dụ giả định: dữ liệu ghi con là "cháu"
Hoàn cảnh. Một gia đình ở An Giang nhận cháu ruột bên vợ làm con nuôi từ năm 2012, khi bé 3 tuổi. Việc nuôi con nuôi được đăng ký ở xã, có giấy chứng nhận. Nhiều năm sau, khi dữ liệu dân cư được thu thập, cán bộ nhập theo lời khai và giấy khai sinh gốc, ghi quan hệ của bé với chủ hộ là "cháu".
Vướng mắc. Đến khi bé vào lớp 10, hồ sơ trực tuyến yêu cầu thông tin cha mẹ. Ứng dụng định danh của người mẹ nuôi không hiện bé là con, nên không gắn được. Nhà trường đề nghị gia đình bổ sung giấy tờ.
Cách gỡ. Gia đình xin bản sao trích lục nuôi con nuôi ở xã nơi đã đăng ký (xã này đã nhập vào một phường mới), mang cùng giấy khai sinh tới công an phường nơi cư trú đề nghị điều chỉnh quan hệ thành "con". Sau khi cập nhật, quan hệ mẹ – con hiện đúng trên ứng dụng; bé đã quá 14 tuổi mà chưa có thẻ nên gia đình đưa bé đi làm thẻ căn cước luôn.
Bài học. Nếu gia đình kiểm tra dữ liệu ngay khi hệ thống mới triển khai, việc sửa đã nhẹ nhàng hơn, không dồn vào đúng mùa tuyển sinh.
Khi nào cần hỏi thêm
Phần lớn trường hợp chỉ cần một lần đến công an xã với đủ giấy tờ. Nhưng có vài tình huống nên hỏi kỹ hơn: con có quốc tịch nước ngoài hoặc hai quốc tịch; con được nhận nuôi từ nước ngoài và việc nuôi con nuôi mới được ghi chú vào sổ hộ tịch Việt Nam; dữ liệu của con bị trùng với một người khác; hay giấy khai sinh gốc của con có sai sót từ trước khi được nhận nuôi.
Với hồ sơ có yếu tố nước ngoài, bạn hỏi Sở Tư pháp về phần hộ tịch và công an cấp tỉnh về phần quản lý xuất nhập cảnh, cư trú. Với sai sót hộ tịch gốc, cần cải chính hộ tịch trước rồi mới sửa dữ liệu dân cư. Nếu việc sửa dữ liệu dính tới tranh chấp trong gia đình, ví dụ người thân phản đối việc ghi nhận con nuôi để tranh phần tài sản, bạn nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Câu hỏi thường gặp
Con nuôi đổi họ tên rồi thì số định danh cá nhân có đổi không?
Không. Số định danh cá nhân được cấp một lần và gắn với một người suốt đời. Thông tin họ tên đi kèm được cập nhật trên cơ sở dữ liệu, còn con số giữ nguyên, giúp nối hồ sơ cũ với hồ sơ mới.
Ứng dụng định danh của cha mẹ nuôi không hiện con thì làm sao?
Thường là do quan hệ cha mẹ – con chưa được ghi nhận trên dữ liệu dân cư. Bạn mang giấy chứng nhận nuôi con nuôi hoặc trích lục và giấy khai sinh của con đến công an cấp xã nơi cư trú để đề nghị cập nhật.
Con nuôi dưới 14 tuổi có bắt buộc làm căn cước không?
Không bắt buộc. Theo Luật Căn cước, người dưới 14 tuổi được cấp thẻ theo nhu cầu. Nhiều gia đình làm sớm khi con cần đi máy bay, mở tài khoản hay làm thủ tục ở nơi chấp nhận thẻ thay giấy khai sinh.
Cha mẹ đẻ có được xem thông tin định danh của con sau khi cho làm con nuôi không?
Kể từ ngày giao nhận, quyền đại diện theo pháp luật thuộc về cha mẹ nuôi, trừ khi có thoả thuận khác. Cha mẹ đẻ không còn là người thao tác tài khoản cho con; thông tin của con là thông tin cá nhân được bảo vệ.
Thẻ căn cước của con nuôi có ghi là con nuôi không?
Thẻ căn cước thể hiện thông tin nhân thân của chính người mang thẻ theo mẫu quy định, không có mục ghi quan hệ con nuôi. Quan hệ đó thể hiện trên hộ tịch và cơ sở dữ liệu, không in trên thẻ.