Công dân Việt Nam thường trú trong nước được nhận trẻ em nước ngoài làm con nuôi, nhưng việc nhận chủ yếu diễn ra theo pháp luật của nước nơi trẻ thường trú; phía Việt Nam làm phần xác nhận người nhận đủ điều kiện và sau đó ghi nhận kết quả vào hộ tịch. Nếu bạn là công dân Việt Nam đang tạm trú ở nước ngoài và muốn nhận một trẻ cũng là công dân Việt Nam tạm trú ở đó, việc đăng ký có thể làm tại Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước đó.
Đây là những trường hợp ít gặp hơn chiều ngược lại, nên nhiều người không biết bắt đầu từ đâu. Bài này chia theo ba tình huống: bạn ở Việt Nam nhận trẻ nước ngoài, bạn ở nước ngoài nhận trẻ nước sở tại, và bạn ở nước ngoài nhận trẻ Việt Nam cũng đang ở đó.
Ba tình huống và nơi làm thủ tục
Nơi làm thủ tục phụ thuộc vào nơi thường trú hoặc tạm trú của người nhận và của trẻ. Bảng dưới đặt ba tình huống cạnh nhau.
| Tình huống | Phần làm ở Việt Nam | Phần làm ở nước ngoài | Sau cùng |
|---|---|---|---|
| Công dân Việt Nam thường trú trong nước nhận trẻ em nước ngoài | Xin xác nhận đủ điều kiện nhận con nuôi tại Sở Tư pháp theo quy định hiện hành | Thủ tục nhận con nuôi theo luật nước nơi trẻ thường trú | Đưa trẻ về Việt Nam, ghi vào sổ hộ tịch việc nuôi con nuôi đã làm ở nước ngoài |
| Công dân Việt Nam tạm trú ở nước ngoài nhận trẻ em nước sở tại | Thường không có, trừ khi nước đó yêu cầu xác nhận từ Việt Nam | Toàn bộ thủ tục theo luật nước sở tại | Ghi vào sổ hộ tịch Việt Nam khi cần sử dụng ở Việt Nam |
| Công dân Việt Nam tạm trú ở nước ngoài nhận trẻ là công dân Việt Nam cũng tạm trú ở đó | Không | Đăng ký tại Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước đó | Giấy tờ do Cơ quan đại diện cấp có giá trị như đăng ký trong nước |
Phần ghi vào sổ hộ tịch Việt Nam việc nuôi con nuôi đã làm ở nước ngoài có hướng dẫn chi tiết ở trang chuyên về hộ tịch có yếu tố nước ngoài, nên bài này không đi sâu.
Bạn ở Việt Nam, muốn nhận một đứa trẻ ở nước ngoài
Trường hợp hay gặp nhất là nhận cháu ruột đang sống ở nước ngoài, nhận con riêng mang quốc tịch nước ngoài của vợ hoặc chồng, hoặc nhận trẻ qua chương trình của nước có trẻ cần gia đình. Mạch chung như sau:
- Tìm hiểu luật nước nơi trẻ thường trú: nước đó có cho người nước ngoài nhận con nuôi không, có cùng là thành viên Công ước La Hay 1993 với Việt Nam không, có đòi người nhận phải sống ở nước đó một thời gian không.
- Kiểm điều kiện của bạn theo Luật Nuôi con nuôi 2010: năng lực hành vi đầy đủ, hơn trẻ từ 20 tuổi trở lên (trừ cha dượng, mẹ kế, cô, cậu, dì, chú, bác ruột), đủ điều kiện chăm sóc, tư cách đạo đức, không thuộc nhóm bị cấm.
- Nộp hồ sơ xin xác nhận đủ điều kiện nhận trẻ em nước ngoài làm con nuôi tại Sở Tư pháp nơi bạn thường trú. Trước đây việc xác nhận gắn với cấp tỉnh; từ năm 2025 nhiều tỉnh đã phân cấp cho Sở Tư pháp làm, hãy hỏi đúng nơi tiếp nhận ở tỉnh mình.
- Cơ quan tiếp nhận kiểm tra, xác minh hoàn cảnh gia đình, có thể đến tận nơi ở; nếu đủ điều kiện thì cấp văn bản xác nhận.
- Gửi văn bản xác nhận cùng hồ sơ theo yêu cầu của nước nơi trẻ thường trú, qua cơ quan trung ương về con nuôi của nước đó nếu là nước thành viên Công ước.
- Thực hiện thủ tục nhận con nuôi ở nước đó; nhận quyết định, giấy tờ của trẻ.
- Xin thị thực hoặc giấy tờ nhập cảnh cho trẻ vào Việt Nam; sau khi về, làm thủ tục ghi vào sổ hộ tịch, đăng ký cư trú cho trẻ.
Phần dài nhất thường là thủ tục ở nước của trẻ. Có nước đòi người nhận phải đến và sống cùng trẻ một thời gian trước khi toà án ra quyết định. Hãy tính trước chuyện nghỉ làm, chỗ ở và chi phí.
Nhận con riêng mang quốc tịch nước ngoài của vợ hoặc chồng
Ngày càng nhiều gia đình có cha hoặc mẹ là người Việt kết hôn với người đã có con riêng mang quốc tịch nước ngoài. Khi cả gia đình sống ở Việt Nam và đứa trẻ thường trú ở Việt Nam, việc người Việt nhận con riêng của vợ hoặc chồng làm con nuôi thuộc nhóm có yếu tố nước ngoài, nhưng là nhận con nuôi trong gia đình, được miễn chênh lệch 20 tuổi và điều kiện kinh tế, chỗ ở theo Luật Nuôi con nuôi 2010; trẻ được nhận đến dưới 18 tuổi.
Điều cần làm rõ trước là sự đồng ý của cha hoặc mẹ đẻ còn lại của trẻ, người thường ở nước ngoài. Luật nhiều nước đòi sự đồng ý này phải được lập theo thủ tục của nước họ, có khi trước toà án. Nếu người cha hoặc mẹ đó đã mất, mất tích, hoặc bị tước quyền theo bản án, cần giấy tờ chứng minh tương ứng.
Ngoài ra, hãy nghĩ tới việc trẻ có còn giữ quốc tịch nước ngoài không, có cần làm thủ tục ở đại sứ quán nước trẻ để ghi nhận cha hoặc mẹ nuôi mới không. Những câu hỏi về quốc tịch có hướng dẫn riêng ở trang chuyên về quốc tịch.
Bạn ở nước ngoài: đăng ký tại Cơ quan đại diện Việt Nam
Luật Nuôi con nuôi 2010 cho phép Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, tức đại sứ quán hoặc tổng lãnh sự quán, đăng ký việc nuôi con nuôi của công dân Việt Nam tạm trú ở nước ngoài. Trường hợp điển hình: một gia đình người Việt đang làm việc, học tập có thời hạn ở nước ngoài, muốn nhận một trẻ cũng là công dân Việt Nam tạm trú ở đó, chẳng hạn con của người thân đã mất khi đang lao động ở nước ngoài.
Về bản chất, đây là thủ tục nuôi con nuôi giữa công dân Việt Nam với nhau, nên điều kiện, hồ sơ, việc lấy ý kiến cha mẹ đẻ và trẻ áp dụng tương tự thủ tục trong nước. Khác biệt là nơi đăng ký và cách xác minh: cơ quan đại diện phải tìm hiểu hoàn cảnh ở nước sở tại, có khi cần giấy tờ từ Việt Nam gửi sang.
Trường hợp khác là bạn đang sống ở nước ngoài và muốn nhận một trẻ là công dân nước sở tại. Khi đó việc nhận làm theo luật nước sở tại, cơ quan đại diện Việt Nam không đăng ký thay. Nếu sau này cả gia đình về Việt Nam sinh sống, quyết định nuôi con nuôi của nước ngoài cần được ghi vào sổ hộ tịch Việt Nam để có giá trị sử dụng trong các thủ tục ở trong nước.
Trước khi nộp, hãy hỏi cơ quan đại diện xem thủ tục của mình có thuộc thẩm quyền của họ không, cần giấy tờ gì do Việt Nam cấp, và nước sở tại có yêu cầu gì để công nhận việc nuôi con nuôi này không, vì gia đình vẫn đang sống ở nước đó.
Những lỗi hay gặp
Đưa trẻ về Việt Nam trước, làm giấy sau. Trẻ nhập cảnh bằng thị thực du lịch không phải là con nuôi. Bạn không có quyền đại diện cho trẻ trong học hành, y tế, và trẻ có thể rơi vào tình trạng cư trú không hợp lệ.
Tưởng quyết định của nước ngoài tự có giá trị ở Việt Nam. Muốn dùng ở Việt Nam, việc nuôi con nuôi đã làm ở nước ngoài thường cần được ghi vào sổ hộ tịch theo thủ tục; giấy tờ cần hợp pháp hoá lãnh sự trừ khi được miễn.
Bỏ qua luật nước của trẻ. Có nước không cho người nước ngoài nhận con nuôi trừ người thân, có nước chỉ cho khi người nhận cư trú ở đó. Xin xác nhận ở Việt Nam trước khi biết điều này dễ dẫn tới hồ sơ không dùng được.
Thoả thuận riêng với gia đình của trẻ ở nước ngoài. Ngoài trường hợp nhận con nuôi trong gia đình, việc tự thoả thuận với cha mẹ đẻ của trẻ là sai quy tắc của Công ước La Hay và có thể là vi phạm pháp luật nước đó.
Khi nào cần người làm nghề ở cả hai nước
Hồ sơ nhận trẻ nước ngoài làm con nuôi thường cần hai người tư vấn: một người hiểu luật Việt Nam và một người hiểu luật nước của trẻ. Đặc biệt khi trẻ có cha hoặc mẹ đẻ còn sống ở nước khác, khi nước của trẻ không phải thành viên Công ước, hay khi quan hệ giữa bạn và trẻ chưa được giấy tờ chứng minh đầy đủ.
Về giấy tờ phía Việt Nam, hồ sơ xin xác nhận đủ điều kiện thường gồm đơn, giấy tờ tuỳ thân, phiếu lý lịch tư pháp, giấy khám sức khoẻ, giấy tờ về tình trạng hôn nhân, văn bản về hoàn cảnh gia đình, chỗ ở, thu nhập; nước của trẻ có thể đòi thêm báo cáo đánh giá gia đình theo mẫu của họ. Danh mục cụ thể hỏi Sở Tư pháp theo quy định hiện hành. Giấy tờ Việt Nam đem dùng ở nước ngoài thường phải chứng nhận lãnh sự và dịch theo yêu cầu của nước đó, trừ khi hai nước có thoả thuận miễn.
Bạn có thể bắt đầu bằng việc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để rà điều kiện phía Việt Nam và danh mục giấy tờ cần xin trước, rồi tìm người làm nghề ở nước của trẻ cho phần thủ tục ở đó. Đừng chọn bất kỳ ai hứa "lo trọn hai đầu" mà không giải thích được từng bước.
Câu hỏi thường gặp
Công dân Việt Nam nhận trẻ nước ngoài thì trẻ có tự động có quốc tịch Việt Nam không?
Không tự động. Việc trẻ có quốc tịch Việt Nam phụ thuộc vào pháp luật quốc tịch và thủ tục riêng. Chi tiết về quốc tịch của con nuôi có hướng dẫn ở trang chuyên về quốc tịch. Trong lúc chờ, trẻ cư trú ở Việt Nam bằng giấy tờ dành cho người nước ngoài.
Người Việt đang du học có được nhận con nuôi tại đại sứ quán không?
Có thể, nếu cả người nhận và trẻ đều là công dân Việt Nam tạm trú ở nước đó và người nhận đủ điều kiện theo Luật Nuôi con nuôi 2010. Cơ quan đại diện sẽ xem xét điều kiện thực tế, như khả năng chăm sóc trẻ khi đang đi học.
Giấy xác nhận đủ điều kiện nhận con nuôi có thời hạn không?
Giấy tờ dùng cho thủ tục ở nước ngoài thường có giới hạn thời gian sử dụng theo yêu cầu của nước tiếp nhận, và hoàn cảnh của bạn cũng có thể thay đổi. Hãy hỏi cả nơi cấp ở Việt Nam và nơi nhận ở nước ngoài để xin giấy đúng thời điểm.
Đã nhận con nuôi ở nước ngoài, về Việt Nam có phải làm lại thủ tục nuôi con nuôi không?
Thường không phải nhận nuôi lại, mà làm thủ tục ghi vào sổ hộ tịch việc nuôi con nuôi đã được giải quyết ở nước ngoài, nếu đáp ứng điều kiện. Hướng dẫn chi tiết có ở trang chuyên về hộ tịch có yếu tố nước ngoài.
Có được nhận trẻ nước ngoài thông qua người quen giới thiệu không?
Chỉ khi theo đúng thủ tục của nước nơi trẻ thường trú. Ngoài trường hợp nhận con nuôi trong gia đình, việc người quen tìm trẻ, thoả thuận với cha mẹ đẻ rồi giao trẻ có thể vi phạm luật nước đó và nguyên tắc của Công ước La Hay 1993. Khi được giới thiệu, hãy hỏi lại cơ quan trung ương về con nuôi của nước đó.