Đơn xin nhận con nuôi trong nước được viết theo mẫu do Bộ Tư pháp ban hành, gồm các phần: thông tin của người nhận (hoặc của cả hai vợ chồng), thông tin của đứa trẻ, quan hệ giữa hai bên nếu có, lý do xin nhận con nuôi, cam kết chăm sóc – nuôi dưỡng – giáo dục, và các đề nghị đi kèm như thay đổi họ tên của con. Đơn đứng tên người nhận; vợ chồng cùng nhận thì cùng ký.
Đây là tờ duy nhất trong hồ sơ do bạn tự viết, nên cũng là chỗ dễ sai nhất về chi tiết và dễ bị hiểu lầm nhất về ý tứ. Bài này đi từng mục: điền gì, vì sao xã quan tâm mục đó, và những câu nên tránh. Mẫu đơn được cập nhật theo các đợt sửa đổi quy định, nên hãy lấy mẫu mới nhất tại Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc trên Cổng dịch vụ công; bài chỉ nói nội dung, không thay mẫu.
Lấy mẫu ở đâu và vì sao không tự soạn
Đơn xin nhận con nuôi là biểu mẫu chính thức trong lĩnh vực nuôi con nuôi. Bộ biểu mẫu do Bộ Tư pháp ban hành và đã được thay đổi theo các lần sửa đổi nghị định hướng dẫn, nên mẫu bạn tải từ một trang web cũ có thể thiếu mục hoặc dùng tên cơ quan đã thay đổi. Tốt nhất là xin mẫu trực tiếp ở bộ phận một cửa của xã, hoặc dùng mẫu điện tử khi nộp trên Cổng dịch vụ công — khi đó các trường thông tin đã được dựng sẵn.
Tự soạn một lá đơn “trình bày hoàn cảnh” theo kiểu viết thư không sai về ý chí, nhưng thường thiếu các thông tin mà mẫu yêu cầu, và xã sẽ đề nghị viết lại theo mẫu. Nếu muốn trình bày thêm hoàn cảnh, bạn có thể viết đúng mẫu rồi kèm một trang tường trình riêng; trang này không bắt buộc.
Đơn có thể đánh máy hoặc viết tay, miễn rõ ràng, không tẩy xoá ở các thông tin nhân thân. Chữ ký phải là của chính người nhận. Vợ chồng cùng nhận thì cả hai cùng ký, và cả hai đều là cha mẹ nuôi kể từ ngày đăng ký; không có chuyện “chồng đứng đơn, vợ đồng ý sau”.
Các phần của đơn và điều xã đọc ở mỗi phần
Tên các mục có thể khác chút ít giữa các phiên bản mẫu, nhưng nội dung cần có là như sau.
| Phần trong đơn | Bạn điền gì | Xã dùng để kiểm tra điều gì |
|---|---|---|
| Thông tin người nhận | Họ tên, ngày sinh, giấy tờ tuỳ thân, nơi cư trú, nghề nghiệp, tình trạng hôn nhân | Năng lực, chênh lệch tuổi với trẻ, độc thân hay vợ chồng |
| Thông tin vợ hoặc chồng (nếu cùng nhận) | Như trên, cho người còn lại | Cả hai cùng đủ điều kiện |
| Thông tin người được nhận làm con nuôi | Họ tên, ngày sinh, giới tính, nơi cư trú, thông tin cha mẹ đẻ hoặc người giám hộ, cơ sở nuôi dưỡng nếu có | Trẻ thuộc diện được nhận; ai phải đồng ý |
| Quan hệ giữa hai bên | Cha dượng, mẹ kế, cô/cậu/dì/chú/bác ruột, hoặc không có quan hệ họ hàng | Có thuộc diện được miễn một số điều kiện không; có thuộc quan hệ bị cấm không |
| Lý do xin nhận con nuôi | Vài câu thật, cụ thể | Mục đích nuôi con nuôi có vì lợi ích của trẻ không |
| Cam kết | Theo nội dung trong mẫu | Ý thức về nghĩa vụ cha mẹ |
| Đề nghị kèm theo | Đổi họ tên của con (nếu muốn), các đề nghị khác mà mẫu cho phép | Chuẩn bị lấy ý kiến của trẻ từ đủ 9 tuổi về họ tên |
Nếu người nhận và trẻ có quan hệ họ hàng, hãy ghi chính xác quan hệ. Ghi “cháu” chung chung có thể khiến xã phải hỏi lại xem đó là cháu gọi bằng cô, chú hay cháu gọi bằng ông bà — trường hợp sau là quan hệ luật cấm nhận làm con nuôi.
Viết lý do xin nhận con nuôi: thật, ngắn, hướng về đứa trẻ
Lý do là để xã hiểu, không phải để thuyết phục. Xã không chấm điểm văn chương. Điều họ cần thấy là mục đích nuôi con nuôi vì lợi ích của trẻ: cho trẻ một mái nhà ổn định, hợp thức hoá việc chăm sóc đã có từ lâu, bảo đảm quyền lợi pháp lý cho con. Ba bốn câu thật thà tốt hơn một trang văn mẫu.
Ví dụ giả định về một lý do ổn. “Vợ chồng chúng con kết hôn tám năm, chưa có con. Cháu là con của bạn thân của vợ, mẹ cháu đang bệnh nặng và mong cháu có gia đình ổn định. Vợ chồng chúng con đã chăm cháu hơn một năm và mong được nhận cháu làm con nuôi để cháu có đầy đủ quyền như con đẻ.” Lý do này nói rõ quan hệ, hoàn cảnh, và hướng về đứa trẻ.
Những lý do nên tránh. Viết rằng nhận con để có người chăm sóc lúc về già, để hưởng chế độ, để “giữ đất”, để con được nhập hộ khẩu vào thành phố, hoặc để thuận tiện cho việc đi nước ngoài. Đó có thể là mong muốn đời thường, nhưng khi đặt làm lý do chính, nó gợi đến các mục đích mà Luật Nuôi con nuôi 2010 cấm: trục lợi, lợi dụng chính sách, lợi dụng nuôi con nuôi để vi phạm pháp luật.
Không nhắc tới tiền hoặc quà trao cho gia đình bên kia. Sự đồng ý cho trẻ làm con nuôi phải không vụ lợi, không kèm yêu cầu trả tiền. Việc giúp đỡ gia đình khó khăn là chuyện tình nghĩa, nhưng đừng để nó xuất hiện như điều kiện đổi lấy đứa trẻ, cả trên giấy lẫn ngoài đời.
Cam kết và đề nghị đổi họ tên cho con
Phần cam kết thường đã in sẵn trong mẫu: cam kết chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con nuôi như con đẻ, không phân biệt đối xử, thông báo tình hình phát triển của con theo quy định. Đọc kỹ trước khi ký, vì đó là những nghĩa vụ có thật. Nghĩa vụ thông báo tình hình của con cho xã, theo Luật Nuôi con nuôi 2010, là 6 tháng một lần trong 3 năm kể từ ngày giao nhận.
Về họ tên, cha mẹ nuôi có quyền đề nghị thay đổi họ, chữ đệm, tên của con nuôi. Nếu con nuôi từ đủ 9 tuổi, việc thay đổi phải được chính con đồng ý. Khi muốn đổi, hãy ghi rõ đề nghị và họ tên dự kiến theo hướng dẫn của mẫu hoặc của xã, để công chức chuẩn bị lấy ý kiến của trẻ cùng lúc với buổi lấy ý kiến về việc nhận con nuôi. Việc ghi họ tên mới vào giấy khai sinh được thực hiện theo pháp luật hộ tịch, có bài riêng ở danh mục hộ tịch.
Không bắt buộc đổi họ tên. Với trẻ lớn, giữ tên cũ thường giúp trẻ ổn định ở trường lớp; với con riêng của vợ hoặc chồng, nhiều gia đình chọn đổi họ theo cha dượng để các con trong nhà cùng họ. Không có lựa chọn nào đúng cho mọi nhà; điều luật quan tâm là ý kiến của chính đứa trẻ khi trẻ đủ lớn.
Những lỗi trong đơn khiến hồ sơ phải sửa
Phần lớn là lỗi chi tiết. Rà trước khi ký:
- Họ tên, ngày sinh của người nhận hoặc của trẻ khác với giấy tờ tuỳ thân và giấy khai sinh, kể cả sai một dấu.
- Ghi nơi cư trú theo địa chỉ cũ trước khi sắp xếp đơn vị hành chính trong khi dữ liệu đã cập nhật địa chỉ mới.
- Ghi tình trạng hôn nhân “độc thân” trong khi chưa ly hôn hợp pháp, hoặc “có vợ/chồng” mà chỉ một người ký.
- Ghi sai quan hệ họ hàng, hoặc bỏ trống ô quan hệ khi thực tế là cô, chú ruột — mất luôn quyền được miễn điều kiện kinh tế, chỗ ở.
- Lý do viết theo văn mẫu chép trên mạng, không có chi tiết nào về đứa trẻ cụ thể.
- Bỏ trống phần đề nghị đổi họ tên rồi đến ngày giao nhận mới xin đổi, khiến phải làm thêm một thủ tục hộ tịch riêng.
- Ký thay cho vợ hoặc chồng đang đi làm xa.
Đơn cho trường hợp đặc biệt
Cha dượng hoặc mẹ kế nhận con riêng. Người đứng đơn là cha dượng hoặc mẹ kế; người vợ hoặc chồng (là cha hoặc mẹ đẻ của trẻ) không đứng đơn nhận con nuôi vì đã là cha mẹ đẻ, nhưng sẽ là một trong những người được lấy ý kiến. Nếu người cha hoặc mẹ đẻ còn lại (người không sống cùng) vẫn còn, họ cũng phải được lấy ý kiến.
Người độc thân. Đơn chỉ một người đứng tên. Phần lý do có thể kể thêm về người hỗ trợ chăm sóc trẻ trong gia đình (bố mẹ của bạn, anh chị em) để xã hình dung được môi trường sống của trẻ.
Nhận nuôi trẻ đang ở cơ sở nuôi dưỡng. Thông tin về trẻ lấy theo hồ sơ cơ sở cung cấp; phần lý do nên nói về sự chuẩn bị của gia đình, vì trẻ chưa có quan hệ gì với bạn.
Mọi trường hợp có yếu tố nước ngoài dùng mẫu đơn khác. Nếu đang phân vân mình thuộc trường hợp nào hoặc lo phần lý do có thể bị hiểu sai, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi nộp.
Lá đơn còn được dùng ở những bước sau
Nộp xong, lá đơn không nằm yên trong tập hồ sơ. Khi lấy ý kiến cha mẹ đẻ hoặc người giám hộ, công chức tư pháp – hộ tịch sẽ cho họ biết ai xin nhận đứa trẻ, quan hệ ra sao và lý do là gì. Nghĩa là những câu bạn viết trong phần lý do có thể được chính gia đình bên kia nghe lại. Viết với sự tôn trọng dành cho cha mẹ đẻ là điều nên làm, không chỉ vì phép lịch sự mà vì họ đang đứng trước một quyết định rất khó.
Với trẻ từ đủ 9 tuổi, công chức cũng hỏi trẻ có đồng ý làm con nuôi của người nhận hay không, và nếu có đề nghị đổi họ tên thì hỏi luôn trẻ về họ tên mới. Đơn ghi rõ đề nghị từ đầu giúp buổi hỏi này diễn ra một lần, tránh làm trẻ bối rối vì bị hỏi nhiều lần.
Sau khi đăng ký, đơn được lưu trong hồ sơ nuôi con nuôi tại xã. Nhiều năm sau, khi con nuôi đã lớn muốn tìm hiểu về nguồn gốc của mình, hồ sơ này là một trong những nơi lưu dấu vết. Một lá đơn viết thật, có tình, đôi khi trở thành điều con được đọc về ngày mình về nhà.
Câu hỏi thường gặp
Đơn xin nhận con nuôi viết tay có được không?
Được, nếu viết đúng mẫu, rõ ràng và không tẩy xoá ở các thông tin nhân thân. Khi nộp trực tuyến, bạn điền vào biểu mẫu điện tử dựng sẵn trên Cổng dịch vụ công thay cho đơn giấy.
Đơn có cần xác nhận của trưởng thôn hay tổ dân phố không?
Đơn xin nhận con nuôi không cần ai xác nhận. Việc xác nhận hoàn cảnh gia đình, chỗ ở, kinh tế là một văn bản riêng do Ủy ban nhân dân cấp xã cấp, và người thân thuộc diện miễn điều kiện thì không cần văn bản đó.
Chưa muốn đổi họ cho con lúc nhận thì sau này đổi được không?
Được. Sau khi đăng ký nuôi con nuôi, cha mẹ nuôi vẫn có thể yêu cầu thay đổi họ tên cho con nuôi theo thủ tục hộ tịch; nếu con từ đủ 9 tuổi thì phải có sự đồng ý của con. Đề nghị ngay trong đơn chỉ giúp gọn hơn.
Viết lý do là muốn có người chăm sóc khi về già có bị từ chối không?
Mong muốn ấy không bị cấm, nhưng nếu đặt làm lý do chính thì lá đơn không cho thấy mục đích vì lợi ích của trẻ. Nên viết về mong muốn có con và chăm lo cho đứa trẻ cụ thể; xã xem xét toàn bộ hồ sơ chứ không riêng một câu.
Vợ đang ở nước ngoài thì chồng có tự đứng đơn được không?
Nếu muốn cả hai cùng là cha mẹ nuôi thì đơn phải có ý chí của cả hai. Người vắng mặt vì lý do khách quan có thể uỷ quyền theo quy định cho một số bước, nhưng nên hỏi xã trước; nếu người vợ định cư ở nước ngoài, hồ sơ có thể chuyển sang thủ tục có yếu tố nước ngoài.