Hồ sơ của người nhận con nuôi trong nước gồm sáu loại giấy tờ: đơn xin nhận con nuôi theo mẫu; giấy tờ tuỳ thân (căn cước hoặc hộ chiếu); phiếu lý lịch tư pháp; văn bản về tình trạng hôn nhân; giấy khám sức khoẻ; văn bản xác nhận hoàn cảnh gia đình, tình trạng chỗ ở, điều kiện kinh tế do Ủy ban nhân dân cấp xã nơi thường trú xác nhận. Cha dượng, mẹ kế và cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận cháu không phải nộp văn bản xác nhận hoàn cảnh.
Danh mục này đến từ Luật Nuôi con nuôi 2010 (Điều 17) và quy định hướng dẫn hiện hành. Điểm mới cần biết là từ các đợt sửa đổi năm 2025 – 2026, nhiều tờ trong số đó không phải nộp bản giấy nếu xã tra được trong cơ sở dữ liệu. Bài này đi từng tờ: dùng để chứng minh điều gì, xin ở đâu, hay sai ở đâu. Giấy tờ của đứa trẻ là một bộ khác, có bài riêng.
Sáu loại giấy và mỗi loại chứng minh điều gì
Mỗi tờ trong hồ sơ trả lời cho một điều kiện mà luật đặt ra với người nhận. Hiểu như vậy sẽ biết vì sao xã không “châm chước” khi thiếu.
| Giấy tờ | Chứng minh điều gì | Xin ở đâu | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Đơn xin nhận con nuôi | Ý chí nhận con, lý do, cam kết | Tự khai theo mẫu Bộ Tư pháp ban hành | Vợ chồng cùng nhận thì cùng ký |
| Căn cước hoặc hộ chiếu | Nhân thân, tuổi (để tính chênh lệch 20 tuổi) | Đã có sẵn | Có thể được miễn nộp nếu xã tra dữ liệu dân cư |
| Phiếu lý lịch tư pháp | Không thuộc diện bị cấm do án tích, đang chấp hành án | Cơ quan quản lý lý lịch tư pháp, có thể đề nghị trực tuyến | Có thể được miễn nộp nếu xã khai thác được |
| Văn bản về tình trạng hôn nhân | Độc thân hay có vợ/chồng, để xác định một người hay một cặp nhận | Cơ quan đăng ký hộ tịch | Đang có vợ/chồng mà nhận một mình thường chỉ gặp ở trường hợp nhận con riêng của người kia |
| Giấy khám sức khoẻ | Sức khoẻ đủ chăm sóc trẻ | Cơ sở y tế có thẩm quyền khám | Không quá 6 tháng tính đến ngày nộp |
| Xác nhận hoàn cảnh, chỗ ở, kinh tế | Điều kiện vật chất nuôi trẻ | Ủy ban nhân dân cấp xã nơi thường trú | Không quá 6 tháng; người thân thuộc diện miễn thì không cần |
Không có tờ nào trong danh sách là “giấy xin phép” hay “giấy giới thiệu”. Nếu ai đó bảo bạn phải mua một giấy xác nhận từ một tổ chức trung gian để được nhận con, hãy dừng lại và hỏi thẳng công chức tư pháp xã.
Đơn xin nhận con nuôi và giấy tờ tuỳ thân
Đơn là tờ duy nhất trong bộ do chính bạn viết. Đơn làm theo mẫu do Bộ Tư pháp ban hành (bộ biểu mẫu nuôi con nuôi được cập nhật theo các đợt sửa đổi, nên lấy mẫu mới tại xã hoặc trên Cổng dịch vụ công), ghi thông tin người nhận, thông tin đứa trẻ, quan hệ giữa hai bên nếu có, lý do nhận và cam kết chăm sóc, giáo dục, không phân biệt đối xử. Vợ chồng cùng nhận thì đơn đứng tên cả hai và cả hai cùng ký. Cách viết phần lý do và cam kết có bài hướng dẫn riêng trong chuyên mục.
Giấy tờ tuỳ thân là căn cước (hoặc căn cước công dân còn giá trị) hoặc hộ chiếu. Ngoài việc nhận diện, ngày tháng năm sinh trên giấy này là cơ sở để xã tính chênh lệch tuổi giữa bạn và đứa trẻ. Một trường hợp hay vướng: người lớn tuổi còn giữ giấy tờ cũ có năm sinh khác với dữ liệu dân cư hiện tại. Khi nộp, xã đối chiếu với cơ sở dữ liệu, nên nếu có chênh lệch, hãy xử lý việc điều chỉnh thông tin trước, đừng để đến lúc lấy ý kiến mới phát hiện.
Với hồ sơ nộp trực tuyến hoặc khi xã khai thác được dữ liệu dân cư, quy định hiện hành cho phép không nộp bản chụp giấy tờ tuỳ thân. Tuy vậy, bạn vẫn nên mang bản chính khi đến xã để đối chiếu, nhất là ở buổi giao nhận.
Phiếu lý lịch tư pháp và văn bản về tình trạng hôn nhân
Vì sao cần lý lịch tư pháp. Luật Nuôi con nuôi 2010 không cho nhận con nuôi đối với người đang chấp hành hình phạt tù, người chưa được xoá án tích về một số nhóm tội (cố ý xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, nhân phẩm, danh dự người khác; ngược đãi người thân; dụ dỗ, ép buộc người chưa thành niên vi phạm pháp luật; mua bán, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em). Phiếu lý lịch tư pháp là cách xã kiểm tra điều đó. Người từng có án nhưng đã được xoá án tích thì không bị cấm vì lý do này.
Xin lý lịch tư pháp thế nào. Có thể đề nghị tại cơ quan quản lý lý lịch tư pháp hoặc trực tuyến; nhiều nơi đã cấp qua ứng dụng định danh điện tử. Trước khi xin, hỏi xã xem có cần bản giấy hay xã tự khai thác được, vì quy định mới cho phép miễn nộp trong trường hợp khai thác được. Loại phiếu cụ thể cũng nên hỏi trước cho khỏi xin lại.
Văn bản về tình trạng hôn nhân dùng để làm gì. Một đứa trẻ chỉ được làm con nuôi của một người độc thân hoặc của cả hai vợ chồng. Văn bản này cho xã biết bạn thuộc trường hợp nào. Người độc thân dùng giấy xác nhận tình trạng hôn nhân; vợ chồng dùng giấy chứng nhận kết hôn. Người đã ly hôn nộp kèm giấy tờ về việc ly hôn nếu dữ liệu hộ tịch chưa thể hiện.
Một người đang có vợ hoặc chồng nhận con một mình. Về nguyên tắc không được, vì đứa trẻ sẽ sống trong gia đình có người phối ngẫu không phải cha mẹ nuôi. Ngoại lệ thường gặp là cha dượng hoặc mẹ kế nhận con riêng của vợ hoặc chồng mình: khi đó người kia đã là cha mẹ đẻ, nên chỉ một người đứng đơn.
Giấy khám sức khoẻ: khám ở đâu, khám những gì
Giấy khám sức khoẻ dùng để chứng minh bạn đủ sức chăm sóc một đứa trẻ trong nhiều năm. Luật gốc năm 2010 ghi giấy do cơ quan y tế từ tuyến huyện trở lên cấp; từ khi tổ chức chính quyền và mạng lưới y tế thay đổi, cách hiểu “tuyến” này đã khác, nên trước khi đi khám hãy hỏi xã những cơ sở y tế nào được chấp nhận để khỏi khám lại. Giấy chỉ dùng được nếu cấp chưa quá 6 tháng tính đến ngày nộp hồ sơ.
Không có danh sách bệnh “cấm nhận con nuôi”. Điều xã xem là kết luận của cơ sở y tế về khả năng lao động và sinh hoạt bình thường. Người có bệnh mạn tính đang điều trị ổn định, người khuyết tật vận động nhưng tự sinh hoạt được, người lớn tuổi khoẻ mạnh vẫn có thể được xem là đủ điều kiện; điều quan trọng là bức tranh tổng thể, kết hợp với hoàn cảnh gia đình (có người hỗ trợ chăm trẻ hay không).
Hai vợ chồng cùng nhận thì mỗi người một giấy. Nếu một người đang mang bệnh nặng, xã có thể hỏi thêm về kế hoạch chăm sóc trẻ; đây là câu hỏi chính đáng, nên chuẩn bị câu trả lời thật thay vì giấu bệnh. Giấy khám sức khoẻ cũng thuộc nhóm được miễn nộp khi xã khai thác được dữ liệu, nhưng trên thực tế nhiều nơi chưa liên thông dữ liệu khám sức khoẻ, nên nhiều khả năng bạn vẫn phải nộp bản giấy.
Văn bản xác nhận hoàn cảnh gia đình, chỗ ở, điều kiện kinh tế
Đây là tờ duy nhất được làm riêng cho việc nhận con nuôi: Ủy ban nhân dân cấp xã nơi bạn thường trú xác nhận gia đình gồm những ai, đang ở đâu, nguồn sống từ đâu. Pháp luật không đặt ngưỡng thu nhập tối thiểu hay diện tích nhà tối thiểu; xã xem xét liệu điều kiện ấy có bảo đảm việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ hay không. Một gia đình làm nông, nhà cấp bốn, thu nhập không cao vẫn có thể được xác nhận đủ điều kiện nếu ổn định.
Để xin xác nhận, bạn làm đề nghị gửi xã, kèm những gì chứng minh được hoàn cảnh: giấy tờ về chỗ ở (sở hữu, thuê, ở nhờ có đồng ý của chủ nhà), xác nhận thu nhập hoặc nghề nghiệp. Xã có thể cử người đến tận nhà. Văn bản chỉ có giá trị 6 tháng tính đến ngày nộp hồ sơ, nên đừng xin quá sớm.
Trường hợp được miễn: cha dượng, mẹ kế nhận con riêng của vợ hoặc chồng; cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận cháu. Lý do là luật miễn cho họ điều kiện về kinh tế và chỗ ở, nên cũng không cần giấy chứng minh điều kiện đó. Họ vẫn phải nộp các giấy tờ còn lại. Bài riêng trong chuyên mục đi sâu vào cách xã xác minh và những gì gia đình nên chuẩn bị cho buổi xác minh.
Kiểm tra lần cuối trước khi nộp
Gom đủ chưa chưa phải là câu hỏi duy nhất. Rà thêm các điểm sau:
- Ngày cấp của giấy khám sức khoẻ và văn bản xác nhận hoàn cảnh còn trong 6 tháng tính đến ngày nộp, không phải ngày bạn dự định nộp.
- Họ tên, ngày sinh của bạn giống nhau trên mọi tờ và khớp dữ liệu dân cư; nếu từng đổi tên, mang theo giấy tờ về việc đổi tên.
- Đơn đã ký đủ: vợ chồng cùng nhận thì đủ hai chữ ký.
- Hỏi trước xã những tờ nào xã tự khai thác được để khỏi xin thừa, nhất là lý lịch tư pháp và văn bản về tình trạng hôn nhân.
- Giấy tờ bằng tiếng nước ngoài (ví dụ người từng sống ở nước ngoài có giấy ly hôn ở đó) phải được hợp pháp hoá lãnh sự và dịch theo quy định, trừ trường hợp được miễn.
- Bộ hồ sơ của trẻ đã sẵn sàng song song, vì người nhận nộp cả hồ sơ của mình và hồ sơ của trẻ cùng lúc.
- Giữ một bản chụp toàn bộ hồ sơ ở nhà — khi cần bổ sung, bạn biết ngay mình đã nộp gì.
Những trường hợp đặc biệt về hồ sơ
Người độc thân nhận con nuôi nộp đúng bộ như trên, với giấy xác nhận tình trạng hôn nhân là độc thân. Xã có thể hỏi kỹ hơn về người hỗ trợ chăm sóc trẻ khi bạn đi làm, nhưng độc thân không phải là lý do để từ chối.
Người đang tạm trú ở nơi khác nơi thường trú vẫn xin xác nhận hoàn cảnh ở xã nơi thường trú; quy định hiện hành cho phép xã nơi thường trú tự xác minh hoặc nhờ xã nơi tạm trú xác minh trong khoảng 5 ngày làm việc, nên bạn nên khai rõ địa chỉ đang sống thực tế.
Người nhận là công chức, quân nhân, người làm việc xa nhà không cần giấy tờ khác biệt, nhưng nên tính trước lịch có mặt cho buổi giao nhận.
Nếu bạn là người Việt định cư ở nước ngoài, hoặc vợ hoặc chồng bạn là người nước ngoài, hồ sơ không làm theo bài này mà theo thủ tục có yếu tố nước ngoài. Khi không chắc hồ sơ thuộc loại nào, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi bỏ công xin giấy tờ.
Câu hỏi thường gặp
Phiếu lý lịch tư pháp có cần xin mới không?
Xã chỉ chấp nhận phiếu còn phù hợp thời hạn sử dụng theo quy định chung về giấy tờ trong hồ sơ nuôi con nuôi. Trước khi xin, hỏi xã xem có tự khai thác được không; nếu được, bạn không phải nộp bản giấy.
Độc thân có phải nộp thêm giấy tờ gì so với vợ chồng không?
Không có tờ nào riêng cho người độc thân ngoài giấy xác nhận tình trạng hôn nhân là độc thân. Khác biệt nằm ở buổi xác minh: xã thường hỏi kỹ về người hỗ trợ chăm sóc trẻ, công việc và giờ giấc của bạn.
Giấy khám sức khoẻ lấy ở phòng khám tư được không?
Tuỳ cơ sở đó có thẩm quyền khám và cấp giấy theo quy định hay không. Vì quy định cũ dẫn chiếu tuyến y tế đã thay đổi, cách chắc nhất là hỏi xã danh sách cơ sở được chấp nhận trước khi đi khám.
Nhận cháu ruột có phải xin xác nhận hoàn cảnh kinh tế không?
Không. Cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận cháu được miễn điều kiện về kinh tế và chỗ ở, nên không nộp văn bản xác nhận hoàn cảnh. Các giấy tờ còn lại như đơn, giấy tờ tuỳ thân, lý lịch tư pháp, tình trạng hôn nhân, giấy khám sức khoẻ vẫn cần.
Nộp hồ sơ một bộ hay nhiều bộ?
Với nuôi con nuôi trong nước, hồ sơ lập thành một bộ gồm giấy tờ của người nhận và giấy tờ của trẻ. Bạn nên giữ thêm một bản chụp ở nhà để đối chiếu khi xã yêu cầu bổ sung.
Đã nộp hồ sơ rồi mà giấy khám sức khoẻ hết hạn trong lúc chờ thì sao?
Thời hạn 6 tháng tính đến ngày nộp hồ sơ, không tính đến ngày đăng ký. Nếu nộp khi giấy còn giá trị thì việc chờ xã giải quyết không làm giấy mất hiệu lực.