Sau khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ, Ủy ban nhân dân cấp xã có 30 ngày (theo Luật Nuôi con nuôi 2010) để kiểm tra hồ sơ và lấy ý kiến của những người phải đồng ý: cha mẹ đẻ hoặc người giám hộ, và đứa trẻ nếu từ đủ 9 tuổi. Công chức tư pháp – hộ tịch gặp trực tiếp từng người, tư vấn về hệ quả của việc cho con làm con nuôi, rồi lập văn bản có chữ ký hoặc điểm chỉ. Sau đó là thời hạn để người đã đồng ý được thay đổi ý kiến.
Đây là chặng người nhận con nuôi thường lo nhất, vì quyết định nằm ở người khác. Bài này mô tả chặng đó từ phía thủ tục: xã làm những việc gì, theo thứ tự nào, ai phải có mặt, mốc thời gian theo quy định hướng dẫn đã sửa đổi đến năm 2026, và người nhận nên cư xử thế nào trong lúc chờ. Nội dung về sự đồng ý của cha mẹ đẻ (điều kiện, thời điểm, không vì tiền) được viết kỹ ở danh mục riêng về trường hợp cha mẹ đẻ còn sống.
Bên trong 30 ngày: xã làm những việc gì
Trình tự dưới đây là những gì diễn ra ở xã sau khi bạn nhận giấy hẹn. Không phải xã nào cũng tách bạch từng bước, nhưng nội dung công việc là như vậy.
- Kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ. Đủ giấy chưa, giấy còn thời hạn không (giấy khám sức khoẻ và xác nhận hoàn cảnh không quá 6 tháng), thông tin có khớp nhau và khớp cơ sở dữ liệu không. Những giấy tờ được miễn nộp thì xã tự tra cứu ở bước này.
- Đối chiếu điều kiện. Người nhận có thuộc diện bị cấm không, chênh lệch tuổi đủ chưa (trừ trường hợp được miễn), trẻ có thuộc diện được nhận không, quan hệ giữa hai bên có rơi vào nhóm luật cấm (ông bà nhận cháu, anh chị em nhận nhau) không.
- Xác định những người phải lấy ý kiến theo hoàn cảnh của trẻ: cả cha và mẹ đẻ, hay chỉ người còn lại, hay người giám hộ, hay người đứng đầu cơ sở nuôi dưỡng; cộng với chính trẻ nếu từ đủ 9 tuổi.
- Hẹn và gặp trực tiếp từng người. Nếu người đó thường trú ở xã khác, xã nhận hồ sơ đề nghị xã nơi họ thường trú lấy ý kiến; theo quy định hướng dẫn hiện hành, xã được đề nghị làm trong 8 ngày làm việc (trước đây là 10 ngày).
- Tư vấn rồi mới lấy ý kiến. Công chức giải thích mục đích của việc nuôi con nuôi, quyền và nghĩa vụ giữa cha mẹ nuôi và con nuôi, những quyền và nghĩa vụ nào của cha mẹ đẻ chấm dứt từ ngày giao nhận. Nếu thấy trẻ có thể tiếp tục được chăm sóc trong gia đình gốc, công chức còn có trách nhiệm tư vấn theo hướng đó.
- Lập văn bản ý kiến có chữ ký hoặc điểm chỉ của người được hỏi. Từ ngày này bắt đầu tính thời hạn được thay đổi ý kiến.
Nếu cần xác minh thêm (ví dụ hoàn cảnh của người nhận khi người đó tạm trú ở nơi khác), việc xác minh chạy song song trong cùng khoảng thời gian.
Buổi lấy ý kiến: ai có mặt, hỏi những gì
Buổi lấy ý kiến không phải một cuộc họp ba bên. Công chức gặp người được hỏi, có thể riêng từng người, để bảo đảm ý kiến là tự nguyện, không bị ai đứng cạnh gây áp lực. Người nhận con nuôi thường không cần có mặt trong lúc cha mẹ đẻ được hỏi; việc bạn ngồi cạnh, dù thiện ý, có thể khiến công chức phải xem xét kỹ hơn xem sự đồng ý có thật sự tự do hay không.
Câu hỏi thường xoay quanh: người được hỏi có hiểu việc cho con làm con nuôi nghĩa là gì không, có bị ai ép buộc, hứa hẹn tiền bạc hay lợi ích không, đã cân nhắc các cách khác chưa, có muốn các bên thoả thuận để cha mẹ đẻ giữ một số quyền (thăm nom chẳng hạn) không. Với người cha hoặc mẹ đẻ chưa thành niên, hoặc đang trong hoàn cảnh rất khó khăn, công chức có thể dành nhiều thời gian hơn.
Với trẻ từ đủ 9 tuổi, cuộc nói chuyện được điều chỉnh theo tuổi. Trẻ được hỏi có muốn làm con của người nhận không và, nếu có đề nghị, có đồng ý với họ tên mới không. Không ai được ép trẻ trả lời theo ý người lớn. Một đứa trẻ chưa muốn chưa chắc là “không bao giờ muốn”; đôi khi trẻ cần thêm thời gian, và gia đình nên tôn trọng điều đó thay vì tìm cách thuyết phục cho kịp hạn.
Các mốc thời gian theo quy định đang áp dụng
Thời hạn ghi theo Luật Nuôi con nuôi 2010 và nghị định hướng dẫn đã sửa đổi đến đầu năm 2026. Bạn nên đối chiếu bản công bố thủ tục của tỉnh, thành phố nơi nộp.
| Mốc | Thời hạn | Tính từ khi nào |
|---|---|---|
| Kiểm tra hồ sơ và lấy ý kiến | 30 ngày | Ngày xã nhận đủ hồ sơ hợp lệ |
| Xã khác lấy ý kiến hộ | 8 ngày làm việc | Ngày nhận được đề nghị của xã nhận hồ sơ |
| Xác minh hoàn cảnh ở nơi tạm trú | Khoảng 5 ngày làm việc | Ngày xã nơi thường trú đề nghị |
| Người đã đồng ý thay đổi ý kiến | 10 ngày làm việc (trước đây 15 ngày) | Ngày được lấy ý kiến |
| Đăng ký và giao nhận con nuôi | Trong 5 ngày làm việc | Ngày hết thời hạn thay đổi ý kiến |
| Trả lời từ chối | Bằng văn bản, nêu rõ lý do | Khi xã xét thấy không đủ điều kiện |
Những con số này là thời hạn tối đa của cơ quan nhà nước. Hồ sơ đầy đủ, các bên phối hợp tốt thì xã có thể làm nhanh hơn; ngược lại, thời gian bạn bổ sung giấy tờ không được tính vào thời hạn của xã.
Thời hạn đổi ý: vì sao có và người nhận nên hiểu thế nào
Luật cho người đã đồng ý một khoảng thời gian để suy nghĩ lại, vì quyết định cho con làm con nuôi là quyết định thay đổi cả đời của hai gia đình và của đứa trẻ. Theo quy định hướng dẫn sửa đổi năm 2026, khoảng thời gian này là 10 ngày làm việc kể từ ngày được lấy ý kiến, và việc thay đổi phải được báo bằng văn bản. Hết thời hạn mà không có thay đổi, sự đồng ý trở thành chắc chắn và không được rút lại nữa.
Với người nhận, đây là mười ngày khó chờ nhất. Điều nên làm là không liên lạc dồn dập, không đến nhà gia đình bên kia, không nhắc đến những gì mình đã giúp đỡ họ. Mọi hành vi có thể bị hiểu là gây áp lực đều không giúp gì cho bạn, và nếu bị xã biết, có thể khiến cả hồ sơ bị xem lại.
Nếu cha hoặc mẹ đẻ đổi ý, xã sẽ không đăng ký. Người nhận không có quyền khiếu nại để buộc họ đồng ý, vì sự đồng ý tự nguyện là điều kiện bắt buộc. Trường hợp này đau lòng, nhưng luật chọn bảo vệ quyền của cha mẹ đẻ và của đứa trẻ được ở lại với gia đình gốc khi còn có thể.
Người nhận nên làm gì trong lúc chờ
Giữ liên lạc với công chức, không với ai khác. Nếu xã cần bổ sung giấy tờ, phản hồi nhanh. Hỏi tiến độ thì hỏi bộ phận một cửa hoặc công chức tư pháp – hộ tịch, không nhờ người quen “hỏi giúp” hay can thiệp.
Chuẩn bị cho ngày giao nhận. Biết trước ai phải có mặt, mang theo giấy tờ gì. Nếu một trong hai vợ chồng có thể vắng vì công việc, chuẩn bị văn bản uỷ quyền theo hướng dẫn của xã.
Chuẩn bị cho đứa trẻ. Nếu trẻ đã sống cùng bạn, giữ nếp sinh hoạt bình thường, không biến thời gian chờ thành áp lực lên trẻ. Nếu trẻ chưa về nhà, chuẩn bị chỗ ở, trường lớp, lịch tiêm chủng để những ngày đầu nhẹ nhàng.
Chuẩn bị tinh thần cho cả hai khả năng. Phần lớn hồ sơ được đăng ký, nhưng không phải tất cả. Có người thân để chia sẻ, hoặc tìm đến chuyên gia tâm lý nếu thấy quá căng thẳng, là điều nên làm.
Khi nào cần hỏi người làm nghề ở chặng này
Chặng kiểm tra và lấy ý kiến phần lớn diễn ra suôn sẻ khi hồ sơ rõ ràng. Nó trở nên phức tạp khi một bên cha mẹ đẻ không đồng ý trong khi người kia đồng ý, khi cha mẹ đẻ đang ly hôn và tranh chấp quyền nuôi con, khi có dấu hiệu ai đó đòi tiền để đồng ý, hoặc khi xã cho rằng quan hệ giữa người nhận và trẻ thuộc nhóm bị cấm mà gia đình nghĩ là không.
Trong những tình huống đó, đừng tự tìm cách “lách” bằng việc đổi nơi nộp, giấu bớt thông tin hay nhờ người tác động. Mỗi cách như vậy đều có thể biến một hồ sơ khó thành một hồ sơ vi phạm. Đường đúng là làm rõ quyền và nghĩa vụ của từng người, nếu cần thì giải quyết tranh chấp ở toà án trước, rồi mới quay lại thủ tục nuôi con nuôi. Bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để xem tình huống cụ thể của mình nên đi theo hướng nào.
Khi ý kiến không trọn vẹn: một người đồng ý, một người chưa
Tình huống hay gặp là mẹ đẻ đồng ý, còn cha đẻ (đã ly hôn, sống ở nơi khác) chưa được hỏi hoặc không muốn trả lời. Khi cả hai đều còn và đủ năng lực hành vi dân sự, luật yêu cầu sự đồng ý của cả hai; thiếu một người thì xã chưa thể đăng ký, dù người kia đồng ý rất dứt khoát. Việc người cha không đóng góp nuôi con nhiều năm không tự động làm mất quyền được hỏi ý kiến của người đó.
Một tình huống khác là người được hỏi trả lời lưỡng lự: đồng ý nhưng kèm điều kiện, hoặc nói đồng ý mà công chức nhận thấy họ đang bị ép. Khi đó công chức có thể đề nghị họ suy nghĩ thêm, hoặc ghi nhận đúng tình trạng thay vì ghi một sự đồng ý không thật. Điều kiện kiểu “đồng ý nếu được hỗ trợ một khoản” không phải là sự đồng ý hợp lệ.
Trong cả hai tình huống, người nhận nên nghe giải thích của xã, rồi cân nhắc: chờ thêm, hỗ trợ gia đình bên kia giải quyết vướng mắc của họ một cách minh bạch, hoặc tạm dừng hồ sơ. Không có cách hợp pháp nào để bỏ qua ý kiến của người có quyền được hỏi.
Câu hỏi thường gặp
Người nhận con nuôi có được ngồi cùng khi xã lấy ý kiến cha mẹ đẻ không?
Thường là không cần và không nên. Công chức gặp người được hỏi để bảo đảm ý kiến là tự nguyện. Sự có mặt của người nhận có thể bị xem là gây áp lực, dù không cố ý.
Cha mẹ đẻ ở tỉnh khác thì có phải về xã nơi nộp hồ sơ để được hỏi không?
Không bắt buộc. Xã nhận hồ sơ đề nghị xã nơi cha mẹ đẻ thường trú lấy ý kiến, và xã đó thực hiện trong 8 ngày làm việc theo quy định hiện hành, rồi gửi văn bản ý kiến về.
Thời hạn 30 ngày đã hết mà xã chưa trả lời thì làm gì?
Hỏi bộ phận một cửa về tình trạng hồ sơ và lý do chậm; có thể xã đang chờ ý kiến từ xã khác hoặc đang chờ bạn bổ sung giấy. Nếu chậm không có lý do, bạn có quyền phản ánh, khiếu nại theo quy định.
Trẻ 10 tuổi nói chưa muốn làm con nuôi thì hồ sơ có bị dừng không?
Trẻ từ đủ 9 tuổi phải đồng ý thì mới đăng ký được. Nếu trẻ chưa đồng ý, xã chưa thể đăng ký. Gia đình có thể rút hồ sơ, cho trẻ thêm thời gian và nộp lại khi trẻ sẵn sàng.
Cha mẹ đẻ đổi ý sau khi đã hết thời hạn thì sao?
Hết thời hạn thay đổi ý kiến thì không được rút lại sự đồng ý. Sau khi đã đăng ký, việc nuôi con nuôi chỉ có thể chấm dứt theo quyết định của toà án với những căn cứ luật định.
Có phải đóng thêm tiền gì trong lúc xã lấy ý kiến không?
Không có khoản thu nào cho việc lấy ý kiến. Nếu có người đòi tiền để đẩy nhanh hoặc để cha mẹ đẻ đồng ý, đó là dấu hiệu vi phạm; bạn nên từ chối và phản ánh với lãnh đạo Ủy ban nhân dân cấp xã.