Văn bản xác nhận hoàn cảnh gia đình, tình trạng chỗ ở, điều kiện kinh tế do Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người nhận thường trú cấp, để chứng minh người nhận có điều kiện bảo đảm việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con nuôi. Pháp luật không đặt mức thu nhập tối thiểu, không đòi phải có nhà riêng, không quy định số mét vuông; xã đánh giá trên thực tế từng gia đình.
Văn bản này chỉ có giá trị khi cấp chưa quá 6 tháng tính đến ngày nộp hồ sơ. Cha dượng, mẹ kế nhận con riêng của vợ hoặc chồng, và cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận cháu được miễn điều kiện kinh tế, chỗ ở nên không cần văn bản này. Bài dưới đây dành cho những người còn lại: xã xem những gì, xác minh ra sao, và gia đình đang ở nhà thuê, thu nhập thất thường hay sống chung nhiều thế hệ nên chuẩn bị thế nào.
Điều kiện “bảo đảm việc chăm sóc” được hiểu ra sao
Luật Nuôi con nuôi 2010 yêu cầu người nhận có điều kiện về sức khoẻ, kinh tế, chỗ ở bảo đảm việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con nuôi. Câu chữ cố ý mở: một hộ làm nông ở Đồng Tháp và một gia đình công chức ở Hà Nội có mức sống rất khác nhau, nhưng cả hai đều có thể nuôi một đứa trẻ đàng hoàng. Vì vậy xã không so bạn với một chuẩn chung, mà xem gia đình bạn có nguồn sống ổn định, có chỗ cho trẻ ngủ, học, sinh hoạt an toàn, và có người chăm khi trẻ còn nhỏ hay không.
Điều này có hai mặt. Mặt tốt là gia đình bình thường không bị loại chỉ vì không giàu. Mặt cần chú ý là kết luận phụ thuộc vào những gì công chức thấy và nghe, nên sự chuẩn bị và trung thực của gia đình ảnh hưởng nhiều. Một hồ sơ trình bày rõ ràng, có giấy tờ cho những gì nói ra, giúp công chức dễ viết một văn bản xác nhận chắc chắn.
Nên nhớ đây là xác nhận về hoàn cảnh, không phải đánh giá đạo đức hay nhân cách. Tư cách đạo đức được xem qua lý lịch tư pháp và qua những gì cộng đồng nơi bạn sống biết về bạn, ở một khâu khác của hồ sơ.
Ba nhóm thông tin xã xem xét
Mỗi nhóm có những giấy tờ giúp chứng minh. Không phải nhà nào cũng có đủ; thiếu giấy thì xác minh thực tế thay thế.
| Nhóm | Xã muốn biết | Giấy tờ hoặc thông tin giúp chứng minh |
|---|---|---|
| Hoàn cảnh gia đình | Gia đình gồm những ai, quan hệ ra sao, đã có con chưa, ai sẽ trực tiếp chăm trẻ | Thông tin cư trú các thành viên, giấy chứng nhận kết hôn, giấy khai sinh của các con đang có |
| Tình trạng chỗ ở | Ở nhà của ai, ổn định đến đâu, có chỗ sinh hoạt cho trẻ không, có an toàn không | Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà; hợp đồng thuê nhà; văn bản đồng ý cho ở của chủ nhà |
| Điều kiện kinh tế | Nguồn thu nhập có đều đặn không, đủ trang trải cho thêm một người không | Xác nhận lương, hợp đồng lao động, giấy tờ hộ kinh doanh, sổ hưu, xác nhận thu nhập từ sản xuất |
Xã không bắt buộc phải có đủ mọi giấy trong cột cuối. Với người làm nghề tự do không có giấy tờ thu nhập, việc xã biết bạn làm gì, làm ở đâu, từ bao lâu thường quan trọng hơn một tờ giấy.
Xin văn bản xác nhận: các bước thường gặp
Thủ tục cụ thể có thể khác chút ít giữa các xã; trình tự chung như sau.
- Làm đề nghị gửi Ủy ban nhân dân cấp xã nơi thường trú, nêu rõ mục đích là để nhận con nuôi trong nước. Hỏi xã có mẫu đề nghị riêng hay không.
- Nộp kèm bản chụp các giấy tờ chứng minh chỗ ở, thu nhập mà bạn có; mang bản chính để đối chiếu.
- Công chức có thể đến nhà để xem chỗ ở và gặp các thành viên gia đình. Nếu bạn đang tạm trú ở nơi khác, xã nơi thường trú có thể tự xác minh hoặc đề nghị xã nơi tạm trú xác minh, trong khoảng 5 ngày làm việc theo quy định hướng dẫn hiện hành.
- Xã ra văn bản xác nhận. Kiểm tra ngay thông tin trên văn bản: họ tên, địa chỉ theo đơn vị hành chính mới, mô tả hoàn cảnh đúng thực tế.
- Ghi nhớ ngày cấp. Văn bản phải còn trong 6 tháng tính đến ngày nộp hồ sơ nuôi con nuôi; nên xin khi các giấy tờ khác đã gần đủ.
Khi nộp hồ sơ nuôi con nuôi tại chính xã đã cấp văn bản này, nhiều nơi kết hợp luôn việc xác minh. Nộp ở xã nơi trẻ thường trú thì văn bản vẫn do xã nơi bạn thường trú cấp.
Những hoàn cảnh hay khiến gia đình lo lắng
Đang ở nhà thuê. Không phải lý do để từ chối. Điều quan trọng là hợp đồng thuê rõ ràng, chỗ ở đủ cho trẻ sinh hoạt, và gia đình có kế hoạch ở ổn định. Nếu thuê ngắn hạn, thay chỗ liên tục, nên trình bày rõ dự định để công chức có cơ sở xác nhận.
Ở chung với bố mẹ, nhiều thế hệ. Nhiều gia đình Việt sống như vậy và đó thường là điểm cộng: có ông bà cùng chăm trẻ. Cần văn bản đồng ý cho ở của chủ nhà (thường là bố mẹ) nếu nhà đứng tên người khác, và các thành viên trong nhà nên biết, ủng hộ việc nhận con.
Thu nhập không cố định. Người buôn bán nhỏ, làm nông, làm nghề tự do có thể trình bày nguồn thu nhập trung bình, tài sản tích luỹ, sự hỗ trợ của gia đình. Xã đánh giá khả năng nuôi con nhiều năm chứ không chỉ một tháng lương.
Đã có con đẻ. Không bị hạn chế. Xã có thể hỏi thêm về việc các con sẽ sống chung thế nào, nhất là khi nhà đông con, chỗ ở chật.
Đang nợ ngân hàng. Khoản vay mua nhà hay vay kinh doanh bình thường không làm bạn mất điều kiện; điều xã quan tâm là thu nhập sau khi trả nợ có đủ sống ổn định không.
Buổi xác minh tại nhà: nên và không nên
Nếu công chức đến nhà, nên để họ thấy cuộc sống thật: chỗ trẻ sẽ ngủ, góc học, nhà bếp, nhà vệ sinh. Không cần sửa sang tốn kém hay mượn đồ đạc. Một căn nhà gọn gàng, an toàn với trẻ nhỏ (ổ điện, cầu thang, ao hồ gần nhà được che chắn) nói nhiều hơn đồ đạc đắt tiền.
Các thành viên sống cùng nên có mặt nếu được, đặc biệt là người sẽ trông trẻ ban ngày. Công chức có thể hỏi những câu rất đời thường: ai đưa đón con đi học, ai chăm con khi ốm, gia đình đã chuẩn bị gì. Trả lời thật, kể cả những chỗ còn khó khăn, rồi nói cách gia đình xoay xở.
Không nên phóng đại thu nhập, khai thêm tài sản không có, hay nhờ người khác xác nhận sai sự thật. Giả mạo giấy tờ, khai sai để được nhận con nuôi là hành vi bị cấm theo Luật Nuôi con nuôi 2010, có thể dẫn tới bị từ chối hoặc sau này bị huỷ việc nuôi con nuôi, và còn có thể bị xử lý theo pháp luật.
Bị từ chối xác nhận hoặc xác nhận chưa đủ điều kiện
Nếu xã cho rằng điều kiện của bạn chưa bảo đảm, hãy đề nghị xã cho biết lý do bằng văn bản. Lý do càng cụ thể, bạn càng biết phải bổ sung gì: chỗ ở chưa ổn định, thu nhập chưa chứng minh được, chưa rõ người chăm trẻ.
Nhiều trường hợp có thể khắc phục: chuyển về chỗ ở ổn định hơn, bổ sung hợp đồng lao động, có văn bản cam kết hỗ trợ của người thân. Sau khi hoàn cảnh thay đổi, bạn có thể đề nghị xác nhận lại. Nếu cho rằng xã đánh giá không khách quan, bạn có quyền khiếu nại theo pháp luật về khiếu nại hoặc hỏi Sở Tư pháp để được hướng dẫn.
Nếu bạn là cô, chú, cậu, dì, bác ruột của đứa trẻ hoặc là cha dượng, mẹ kế, đừng xin văn bản này: luật đã miễn điều kiện kinh tế, chỗ ở cho bạn, và việc xin xác nhận không cần thiết chỉ kéo dài thời gian. Trường hợp gia đình đang có tranh chấp về nhà đất nơi định cho con ở, nên làm rõ trước hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để tránh hồ sơ bị treo.
Người độc thân, người lớn tuổi, người làm việc xa nhà: xã thường hỏi thêm gì
Người độc thân được nhận con nuôi như vợ chồng, nhưng vì chỉ một người gánh việc nuôi con, xã thường hỏi kỹ ai thay bạn chăm trẻ khi bạn đi làm, đi công tác, ốm đau. Câu trả lời tốt là một kế hoạch cụ thể: bố mẹ hoặc anh chị em sống gần, nhà trẻ gần nơi làm, giờ giấc công việc linh hoạt. Có người thân sẵn sàng ký văn bản cam kết hỗ trợ cũng giúp công chức yên tâm.
Người lớn tuổi không bị cấm nhận con nuôi, chỉ cần hơn con nuôi từ 20 tuổi trở lên và đủ sức khoẻ. Với người đã nghỉ hưu nhận một đứa trẻ nhỏ, xã có thể hỏi về nguồn sống lâu dài và về người sẽ tiếp tục chăm trẻ nếu bạn không còn đủ sức. Sổ hưu, khoản tiết kiệm, con cháu cùng chung sống là những thông tin đáng trình bày.
Người làm việc xa nhà (đi biển, làm công trình, lao động ở tỉnh khác) cần cho thấy trẻ sống với ai khi mình vắng và mình về nhà thường xuyên đến đâu. Nếu thực tế đứa trẻ sẽ do ông bà nuôi gần như toàn thời gian, hãy cân nhắc thật kỹ: con nuôi cần cha mẹ nuôi ở bên, không chỉ cần một tờ giấy.
Câu hỏi thường gặp
Có quy định mức thu nhập tối thiểu để nhận con nuôi không?
Không. Luật Nuôi con nuôi 2010 chỉ yêu cầu điều kiện kinh tế bảo đảm việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con nuôi. Ủy ban nhân dân cấp xã đánh giá trên thực tế từng gia đình, gồm nguồn thu nhập, sự ổn định và sự hỗ trợ của người thân.
Không có nhà riêng có nhận con nuôi được không?
Được. Ở nhà thuê, ở nhờ nhà bố mẹ vẫn có thể được xác nhận đủ điều kiện nếu chỗ ở ổn định, an toàn và đủ chỗ sinh hoạt cho trẻ. Bạn nên có hợp đồng thuê hoặc văn bản đồng ý cho ở của chủ nhà.
Xin xác nhận hoàn cảnh ở xã nơi tạm trú được không?
Văn bản do Ủy ban nhân dân cấp xã nơi thường trú cấp. Nếu bạn đang sống thực tế ở nơi tạm trú, xã nơi thường trú có thể nhờ xã nơi tạm trú xác minh, nên hãy khai rõ địa chỉ đang sống.
Văn bản xác nhận có thời hạn bao lâu?
Văn bản xác nhận hoàn cảnh gia đình, chỗ ở, kinh tế có giá trị nếu được cấp chưa quá 6 tháng tính đến ngày nộp hồ sơ nuôi con nuôi. Vì vậy nên xin khi các giấy tờ khác đã gần đủ.
Cô ruột nhận cháu có cần chứng minh thu nhập không?
Không. Cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận cháu và cha dượng, mẹ kế nhận con riêng được miễn điều kiện về kinh tế và chỗ ở, nên không phải nộp văn bản xác nhận hoàn cảnh. Các điều kiện và giấy tờ khác vẫn áp dụng.
Công chức đến nhà xác minh có báo trước không?
Thông thường xã sẽ liên hệ hẹn lịch để gia đình có mặt đủ người. Nếu bạn đi làm xa, hãy chủ động báo giờ có thể tiếp, và cho biết ai trong nhà có thể trả lời thay khi bạn vắng.