Khi hết thời hạn thay đổi ý kiến mà các bên vẫn đồng ý, trong 5 ngày làm việc Ủy ban nhân dân cấp xã đăng ký việc nuôi con nuôi: ghi vào Sổ đăng ký nuôi con nuôi, trao Giấy chứng nhận nuôi con nuôi và tổ chức giao nhận con nuôi tại trụ sở xã, có biên bản giao nhận mang chữ ký hoặc điểm chỉ của các bên và đại diện xã. Từ khi việc nuôi con nuôi được đăng ký, giữa cha mẹ nuôi và con nuôi có đầy đủ quyền, nghĩa vụ của cha mẹ và con.
Buổi giao nhận là phần ngắn nhất của thủ tục nhưng là mốc pháp lý quan trọng nhất. Bài này giải thích ai phải có mặt, giấy tờ nào sinh ra từ buổi đó, chúng có giá trị gì, nên giữ ra sao, và những việc cha mẹ nuôi cần làm trong những tháng, những năm đầu, đặc biệt là nghĩa vụ thông báo tình hình phát triển của con.
Buổi giao nhận diễn ra thế nào
Theo quy định hướng dẫn hiện hành, việc giao nhận con nuôi được tổ chức tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã. Người có mặt gồm cha mẹ nuôi; cha mẹ đẻ hoặc người giám hộ, hoặc đại diện cơ sở nuôi dưỡng; và chính đứa trẻ. Ai vắng mặt vì lý do khách quan thì phải có văn bản uỷ quyền theo quy định. Công chức tư pháp – hộ tịch ghi việc nuôi con nuôi vào sổ, trao giấy chứng nhận và lập biên bản giao nhận.
Không có nghi thức bắt buộc nào ngoài những việc đó. Nhiều nơi tổ chức gọn trong phòng làm việc, vài chục phút. Một số gia đình muốn có không khí ấm cúng hơn — mang hoa, chụp vài tấm ảnh kỷ niệm — điều đó hoàn toàn bình thường, miễn tôn trọng cảm xúc của cha mẹ đẻ, người có thể đang trải qua một ngày rất khó.
Với trẻ đã sống cùng gia đình nhận từ lâu (con riêng của vợ hoặc chồng, cháu đã ở với cô chú), buổi giao nhận chủ yếu mang ý nghĩa giấy tờ. Với trẻ từ cơ sở nuôi dưỡng hoặc trẻ mới gặp gia đình, đây thật sự là ngày trẻ về nhà, và việc chuẩn bị cho trẻ trước đó — nói chuyện, cho trẻ làm quen dần — quan trọng hơn mọi thủ tục.
Giấy tờ sinh ra từ buổi giao nhận
Mỗi tờ có công dụng riêng. Đừng nhầm giấy chứng nhận với biên bản.
| Giấy tờ | Ai giữ | Dùng để làm gì |
|---|---|---|
| Giấy chứng nhận nuôi con nuôi | Cha mẹ nuôi; bên giao (cha mẹ đẻ, người giám hộ hoặc cơ sở nuôi dưỡng) cũng được trao | Chứng minh quan hệ cha mẹ nuôi – con nuôi trong mọi thủ tục sau này |
| Bản điện tử của giấy chứng nhận | Gửi vào kho quản lý dữ liệu điện tử cá nhân hoặc hộp thư điện tử theo quy định hiện hành | Dùng khi làm thủ tục trực tuyến, không cần mang bản giấy |
| Biên bản giao nhận con nuôi | Lưu hồ sơ tại xã; các bên có thể xin bản sao | Ghi nhận thời điểm và việc giao nhận thực tế |
| Thông tin trong Sổ đăng ký nuôi con nuôi | Ủy ban nhân dân cấp xã | Căn cứ để cấp trích lục, đăng ký lại khi mất giấy |
Giấy chứng nhận là tờ quan trọng nhất. Nên giữ bản chính ở nơi an toàn cùng giấy khai sinh của con, và dùng bản sao chứng thực hoặc trích lục cho các thủ tục thông thường.
Từ ngày đăng ký, điều gì thay đổi về pháp lý
Cha mẹ nuôi và con nuôi có đầy đủ quyền, nghĩa vụ của cha mẹ và con. Chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục, đại diện theo pháp luật cho con chưa thành niên, cấp dưỡng, thừa kế — tất cả như cha mẹ đẻ với con đẻ. Giữa con nuôi và các thành viên khác trong gia đình cha mẹ nuôi cũng phát sinh quyền, nghĩa vụ theo pháp luật về hôn nhân và gia đình, dân sự.
Cha mẹ đẻ không còn một số quyền, nghĩa vụ với con. Trừ khi các bên có thoả thuận khác, kể từ ngày giao nhận, cha mẹ đẻ không còn quyền, nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng, cấp dưỡng, đại diện theo pháp luật, bồi thường thiệt hại, quản lý và định đoạt tài sản riêng của con đã cho làm con nuôi. Quan hệ huyết thống thì không mất, và một số quan hệ khác như thừa kế giữa con nuôi với cha mẹ đẻ vẫn được pháp luật dân sự ghi nhận.
Họ tên và giấy khai sinh của con được điều chỉnh theo yêu cầu. Cha mẹ nuôi có thể yêu cầu thay đổi họ tên của con (con từ đủ 9 tuổi phải đồng ý) và bổ sung, thay đổi thông tin cha mẹ trên giấy khai sinh theo pháp luật hộ tịch.
Chi tiết từng mặt có bài riêng. Quyền và nghĩa vụ, tài sản, thừa kế, hộ tịch của con nuôi được viết kỹ ở các danh mục khác trên trang; bài này chỉ nêu mốc phát sinh.
Việc cần làm trong mấy tuần đầu sau giao nhận
Một danh sách gọn để không bỏ sót. Mỗi việc là một thủ tục riêng, làm theo pháp luật chuyên ngành.
- Kiểm tra lại thông tin trên Giấy chứng nhận nuôi con nuôi ngay tại buổi giao nhận: họ tên, ngày sinh của cha mẹ nuôi và con, ngày đăng ký. Sai thì đề nghị sửa ngay.
- Nếu có yêu cầu thay đổi họ tên hoặc thông tin cha mẹ trên giấy khai sinh của con, làm thủ tục hộ tịch tương ứng (nhiều nơi giải quyết cùng lúc với đăng ký nuôi con nuôi).
- Cập nhật cư trú cho con về nơi ở của cha mẹ nuôi theo pháp luật về cư trú.
- Cập nhật thông tin của con ở trường học, trạm y tế, thẻ bảo hiểm y tế khi cần.
- Với người lao động có tham gia bảo hiểm xã hội, tìm hiểu quyền lợi khi nhận nuôi con nuôi nhỏ tuổi theo pháp luật về bảo hiểm xã hội; điều kiện cụ thể nên hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội.
- Ghi lịch thông báo tình hình phát triển của con cho xã: 6 tháng một lần trong 3 năm đầu.
Danh mục hộ tịch – giấy tờ của trang này đi chi tiết các thủ tục về khai sinh, họ tên, cư trú, căn cước của con nuôi.
Thông báo tình hình phát triển của con trong 3 năm đầu
Luật Nuôi con nuôi 2010 (Điều 23) quy định cha mẹ nuôi thông báo tình hình phát triển của con nuôi cho Ủy ban nhân dân cấp xã nơi thường trú, định kỳ 6 tháng một lần, trong thời hạn 3 năm kể từ ngày giao nhận. Xã có trách nhiệm kiểm tra, theo dõi. Nếu cha mẹ nuôi chuyển nơi thường trú khi chưa hết 3 năm, quy định bổ sung năm 2025 yêu cầu tiếp tục thông báo cho xã nơi chuyển đến cho tới hết thời hạn, và xã mới tiếp nhận việc theo dõi.
Thông báo không cần cầu kỳ: sức khoẻ, việc học, sinh hoạt, sự gắn bó của con với gia đình, những khó khăn nếu có. Có thể hỏi xã xem có mẫu thông báo không và gửi theo cách nào. Đừng xem đây là chuyện báo cáo cho có; nó là cơ hội để gia đình được hỗ trợ sớm khi có vấn đề, và là hồ sơ chứng minh việc chăm sóc tốt nếu sau này có tranh chấp.
Bỏ qua nghĩa vụ này không làm việc nuôi con nuôi mất hiệu lực, nhưng là vi phạm nghĩa vụ của cha mẹ nuôi và có thể bị xử lý hành chính theo quy định hiện hành. Đặt lịch nhắc ngay từ ngày giao nhận là cách đơn giản nhất.
Mất giấy chứng nhận, cần bản sao, và những lần cần tới giấy này
Giấy chứng nhận nuôi con nuôi sẽ được dùng nhiều lần trong đời con: khi làm thủ tục hộ tịch, khi con đi học xa, khi chia thừa kế, khi con làm hồ sơ kết hôn hoặc đi nước ngoài. Nếu mất bản chính, có thể đề nghị cấp trích lục từ Sổ đăng ký nuôi con nuôi tại xã đã đăng ký (hoặc xã mới quản lý địa bàn sau sắp xếp). Trường hợp cả sổ lẫn bản chính đều không còn, pháp luật có thủ tục đăng ký lại việc nuôi con nuôi; danh mục hộ tịch của trang có bài riêng.
Với những việc lớn như phân chia di sản hay tranh chấp sau này, ngoài giấy chứng nhận, biên bản giao nhận và hồ sơ thông báo tình hình phát triển cũng có giá trị chứng minh. Nên xin bản sao biên bản ngay khi còn dễ, và giữ bản chụp các lần thông báo.
Nếu buổi giao nhận đã qua mà gia đình phát hiện thông tin trên giấy chứng nhận bị sai, hoặc phát sinh tranh chấp về quyền nuôi con ngay sau đó, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để xác định nên đề nghị cải chính hay cần giải quyết ở toà án.
Chuẩn bị cho ngày giao nhận
Ngày giao nhận thường được xã báo trước vài ngày. Những thứ nên chuẩn bị:
- Bản chính giấy tờ tuỳ thân của cha mẹ nuôi và của người giao; giấy hẹn hoặc thông tin hồ sơ đã nộp.
- Văn bản uỷ quyền theo hướng dẫn của xã nếu một người không thể có mặt vì lý do khách quan.
- Thông tin họ tên mới của con (nếu có đề nghị đổi) đã được thống nhất, và đã được con đồng ý nếu con từ đủ 9 tuổi.
- Với trẻ nhỏ: sữa, đồ chơi quen thuộc, quần áo thay; với trẻ lớn: một lời giải thích trước ở nhà về việc sắp diễn ra, bằng ngôn ngữ phù hợp tuổi.
- Sự tế nhị với cha mẹ đẻ: nếu họ có mặt, để họ có thời gian chào con; không chụp ảnh họ khi chưa hỏi ý.
- Thời gian dư dả: đừng xếp lịch làm việc sát ngay sau buổi giao nhận, vì có thể phải chờ hoặc bổ sung chữ ký.
- Một bìa đựng riêng cho giấy chứng nhận và bản sao biên bản, để mang về là cất ngay vào chỗ giữ giấy tờ quan trọng của gia đình.
Nếu đến ngày hẹn mà một bên không thể đến, báo xã sớm để dời lịch; buổi giao nhận cần đủ các bên hoặc người được uỷ quyền hợp lệ.
Câu hỏi thường gặp
Không tổ chức buổi giao nhận thì việc nuôi con nuôi có hiệu lực không?
Việc giao nhận là một phần của thủ tục đăng ký theo quy định. Việc nuôi con nuôi có hiệu lực từ khi được đăng ký; xã ghi sổ, trao giấy chứng nhận và lập biên bản giao nhận trong cùng một buổi, nên trên thực tế không tách rời.
Cha mẹ đẻ có bắt buộc phải có mặt ở buổi giao nhận không?
Theo quy định, cha mẹ đẻ hoặc người giám hộ, hoặc đại diện cơ sở nuôi dưỡng có mặt tại buổi giao nhận. Ai vắng mặt vì lý do khách quan phải có văn bản uỷ quyền theo quy định, nên hỏi xã cách làm trước.
Cha mẹ đẻ có được giữ Giấy chứng nhận nuôi con nuôi không?
Có. Giấy chứng nhận được trao cho cha mẹ nuôi và cho bên giao con, tức cha mẹ đẻ, người giám hộ hoặc cơ sở nuôi dưỡng. Đây là giấy tờ để họ biết rõ tình trạng pháp lý của đứa trẻ.
Thông báo tình hình của con nuôi gửi cho ai?
Gửi Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cha mẹ nuôi thường trú, 6 tháng một lần trong 3 năm kể từ ngày giao nhận. Chuyển nơi thường trú khi chưa hết thời hạn thì gửi cho xã nơi chuyển đến.
Mất Giấy chứng nhận nuôi con nuôi thì xin lại ở đâu?
Đề nghị cấp trích lục tại Ủy ban nhân dân cấp xã đang quản lý Sổ đăng ký nuôi con nuôi nơi đã đăng ký, kể cả khi xã cũ đã được sắp xếp vào xã mới. Nếu sổ cũng mất, làm thủ tục đăng ký lại theo quy định.
Sau giao nhận, cha mẹ đẻ có được thăm con không?
Luật cho phép các bên thoả thuận để cha mẹ đẻ giữ một số quyền với con. Nếu không có thoả thuận, cha mẹ đẻ không còn quyền chăm sóc, nuôi dưỡng con, nhưng gia đình nuôi vẫn có thể tạo điều kiện cho con giữ liên hệ khi phù hợp với lợi ích của con.