Muốn nhận một trẻ đang sống ở cơ sở bảo trợ xã hội làm con nuôi, bạn không tới cơ sở để "chọn" một đứa trẻ. Bạn bày tỏ nhu cầu với cơ quan tư pháp, được giới thiệu một trẻ đã có hồ sơ cần tìm gia đình thay thế, làm quen với trẻ, rồi nộp hồ sơ đăng ký nuôi con nuôi tại UBND cấp xã; người đứng đầu cơ sở cho ý kiến với tư cách bên đang giám hộ trẻ, và trẻ từ đủ 9 tuổi phải đồng ý.
Nhiều gia đình hình dung việc nhận con ở cơ sở như cảnh trong phim: đến thăm, gặp một đứa trẻ hợp duyên, ký giấy rồi đón về. Thực tế chậm hơn và có nhiều người tham gia hơn, vì mỗi bước được thiết kế để đứa trẻ không phải đổi nhà thêm một lần nào nữa. Bài này đi qua trình tự theo Luật Nuôi con nuôi 2010 và các nghị định hướng dẫn, trong đó có những sửa đổi năm 2025.
Cơ sở nuôi dưỡng gồm những nơi nào, ai đang chịu trách nhiệm về trẻ
Luật Nuôi con nuôi 2010 dùng khái niệm cơ sở nuôi dưỡng: các cơ sở được thành lập hợp pháp để nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em, như cơ sở bảo trợ xã hội, cơ sở trợ giúp trẻ em và các cơ sở khác. Ngoài đời người ta gọi bằng nhiều tên: trung tâm bảo trợ xã hội, trung tâm công tác xã hội, làng trẻ, mái ấm. Có cơ sở công lập do tỉnh quản lý, có cơ sở ngoài công lập được cấp phép.
Trong thời gian trẻ ở cơ sở, việc đại diện và các quyết định về trẻ thường do cơ sở đảm nhận với vai trò người giám hộ theo quy định. Vì vậy ý kiến của người đứng đầu cơ sở là một mảnh không thể thiếu trong hồ sơ nhận con nuôi. Các nghị định sửa đổi năm 2025 cũng yêu cầu văn bản ý kiến của người đứng đầu cơ sở trong nhiều hồ sơ chuyển lên cơ quan cấp trên.
Đầu mối quản lý nhà nước về trẻ em và bảo trợ xã hội đã đổi sau đợt sắp xếp bộ máy năm 2025; trước đây ngành lao động – thương binh và xã hội phụ trách mảng này. Trong khi văn bản ở từng tỉnh còn được cập nhật, cách chắc nhất là hỏi Sở Tư pháp nơi bạn cư trú về đầu mối tiếp nhận nhu cầu nhận con nuôi, và hỏi chính cơ sở về người phụ trách hồ sơ trẻ.
Vì sao không thể tự đến chọn trẻ
Chỉ trẻ đã được đánh giá cần gia đình thay thế mới được giới thiệu. Nhiều trẻ ở cơ sở vẫn còn cha mẹ hoặc người thân có quyền với trẻ. Cơ sở phải đánh giá việc trẻ có cần được nhận làm con nuôi hay không và lập hồ sơ trước. Đứa trẻ bạn thấy dễ thương trong một buổi thăm có thể không thuộc diện này.
Luật đặt lợi ích của trẻ trên mong muốn của người lớn. Người làm hồ sơ phải cân nhắc trẻ hợp với gia đình nào: tuổi, sức khoẻ, anh chị em ruột, nhu cầu đặc biệt. Đó là việc "tìm cha mẹ cho trẻ", không phải "tìm trẻ cho cha mẹ".
Thông tin của trẻ được bảo vệ. Nghị định 06/2025/NĐ-CP nhấn mạnh nội dung thông báo tìm người nhận trẻ làm con nuôi phải bảo đảm quyền về đời sống riêng tư của trẻ. Cơ sở không đưa hồ sơ trẻ cho người chưa qua kiểm tra điều kiện xem.
Chọn trẻ qua người quen dễ bước sang vùng cấm. Mọi lời mời kiểu "có người quen trong trung tâm, đưa ít tiền sẽ được ưu tiên bé đẹp" đều là dấu hiệu sai. Luật Nuôi con nuôi 2010 cấm lợi dụng việc nuôi con nuôi để trục lợi và mua bán trẻ em.
Trình tự thường gặp khi nhận trẻ đang ở cơ sở
Các bước dưới đây là khung chung. Địa phương có thể sắp thứ tự hơi khác; hãy hỏi Sở Tư pháp và UBND cấp xã để có hướng dẫn hiện hành.
- Tự đánh giá điều kiện theo Luật Nuôi con nuôi 2010: năng lực hành vi dân sự đầy đủ, hơn trẻ từ 20 tuổi trở lên, sức khoẻ, kinh tế, chỗ ở, tư cách đạo đức, không thuộc diện bị cấm.
- Bày tỏ nhu cầu nhận con nuôi với cơ quan tư pháp nơi cư trú, hoặc theo dõi thông báo tìm người nhận trẻ làm con nuôi do Sở Tư pháp đưa ra trong tỉnh và do Bộ Tư pháp thông báo trên phạm vi cả nước.
- Được kiểm tra điều kiện và giới thiệu trẻ. Khi người trong nước đăng ký trong thời gian thông báo, cơ quan tư pháp kiểm tra, rồi giới thiệu và chuyển hồ sơ của trẻ để làm tiếp với UBND cấp xã.
- Gặp gỡ, làm quen với trẻ tại cơ sở, có nhân viên đi cùng. Số lần, thời gian do cơ sở sắp xếp theo tuổi và tính cách của trẻ.
- Nộp hồ sơ đăng ký nuôi con nuôi tại UBND cấp xã nơi thường trú của trẻ hoặc của người nhận; hồ sơ của trẻ do cơ sở lập, có quyết định tiếp nhận trẻ vào cơ sở.
- Xã kiểm tra hồ sơ, lấy ý kiến của người đứng đầu cơ sở và của trẻ nếu trẻ từ đủ 9 tuổi. Ý kiến phải lập thành văn bản.
- Đăng ký nuôi con nuôi và tổ chức giao nhận có đại diện cơ sở, lập biên bản. Thời hạn giải quyết theo luật là 30 ngày kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ.
Nếu trong thời gian thông báo ở tỉnh và cả nước không có người trong nước nào nhận, trẻ mới được xét cho người nhận có yếu tố nước ngoài. Đó là nguyên tắc ưu tiên gia đình trong nước của Luật Nuôi con nuôi 2010.
Ai làm gì trong một hồ sơ nhận trẻ từ cơ sở
Hiểu vai của từng bên giúp bạn biết hỏi đúng người, đỡ phải chạy qua lại.
| Bên | Việc chính | Bạn cần gì từ họ |
|---|---|---|
| Cơ sở nuôi dưỡng | Đánh giá trẻ cần gia đình thay thế, lập hồ sơ trẻ, cho ý kiến với tư cách bên đang giám hộ | Lịch làm quen, thông tin sức khoẻ và thói quen của trẻ, văn bản ý kiến |
| Sở Tư pháp | Thông báo tìm người nhận trẻ trong tỉnh, kiểm tra điều kiện người đăng ký, gửi danh sách lên Bộ khi cần | Hướng dẫn cách đăng ký, giới thiệu trẻ |
| Bộ Tư pháp | Thông báo tìm người nhận trên phạm vi cả nước khi trong tỉnh không có ai | Thường bạn không làm việc trực tiếp |
| UBND cấp xã | Tiếp nhận hồ sơ, kiểm tra, lấy ý kiến, đăng ký, trao giấy chứng nhận, tổ chức giao nhận | Biên nhận hồ sơ, lịch hẹn, giấy chứng nhận nuôi con nuôi |
| Trẻ từ đủ 9 tuổi | Cho ý kiến đồng ý hay không | Sự tin tưởng; không ép, không hứa hẹn quà cáp để đổi lấy câu trả lời |
Thứ tự và cơ quan trong bảng dựa trên Luật Nuôi con nuôi 2010 và Nghị định 06/2025/NĐ-CP; sau khi chính quyền địa phương hai cấp vận hành từ 1/7/2025, một số bước ở tỉnh có thể được phân cấp lại. Đối chiếu thông tin thủ tục hành chính đang công khai trên Cổng dịch vụ công của tỉnh.
Giai đoạn làm quen: đừng vội, cũng đừng biến nó thành một kỳ thi
Với trẻ nhỏ dưới hai tuổi, vài lần gặp có người chăm sóc quen thuộc ở bên là đủ để trẻ chịu bế, chịu ăn cùng bạn. Với trẻ lớn hơn, cơ sở thường đề nghị nhiều buổi hơn: chơi trong sân, ăn một bữa cùng nhau, có khi đưa trẻ ra ngoài một buổi nếu cơ sở cho phép. Mục đích không phải để bạn "thử" trẻ, càng không phải để trẻ "thử" bạn, mà để lần chuyển nhà sắp tới không phải là cú sốc.
Hãy hỏi người chăm trẻ hằng ngày những chi tiết nhỏ: trẻ ngủ với món đồ gì, sợ tiếng động nào, thích ăn gì, dỗ thế nào khi khóc đêm. Những chi tiết ấy giúp tháng đầu ở nhà mới đỡ chao đảo hơn mọi lời khuyên chung. Mang theo một món đồ của gia đình để lại cho trẻ giữ giữa các lần gặp cũng là cách nhiều nhân viên xã hội gợi ý.
Nếu sau giai đoạn làm quen bạn thấy mình chưa sẵn sàng, hãy nói thật với cơ sở. Rút lui trước khi đăng ký nhẹ nhàng cho trẻ hơn nhiều so với một việc nuôi con nuôi phải chấm dứt sau này. Không có ai đánh giá bạn kém đi vì sự trung thực đó.
Những gì nên xin bàn giao cùng đứa trẻ
Ngày giao nhận, ngoài giấy chứng nhận nuôi con nuôi, gia đình nên đề nghị cơ sở bàn giao đầy đủ những thứ thuộc về quá khứ của trẻ. Luật Nuôi con nuôi 2010 ghi nhận con nuôi có quyền được biết về nguồn gốc của mình; giữ lại mọi dấu vết là cách tôn trọng quyền ấy từ hôm nay.
- Bản chính hoặc bản sao giấy khai sinh, thẻ bảo hiểm y tế, sổ tiêm chủng, kết quả khám bệnh, đơn thuốc đang dùng.
- Thông tin về hoàn cảnh trẻ vào cơ sở ở mức cơ sở được phép cung cấp, kể cả biên bản ban đầu nếu trẻ bị bỏ rơi.
- Những vật đi kèm khi trẻ được tìm thấy hoặc được đưa tới: chiếc chăn, tờ giấy, món đồ chơi. Đây có thể là sợi dây duy nhất nối trẻ với gốc gác.
- Ảnh chụp trẻ trong thời gian ở cơ sở, tên những người đã chăm trẻ, những người bạn thân của trẻ ở đó.
- Hồ sơ học tập nếu trẻ đã đi học, để chuyển trường không gián đoạn.
Cất các thứ này ở một hộp riêng. Đến tuổi muốn hiểu về mình, nhiều người con nuôi kể rằng một tấm ảnh cũ hay một chiếc chăn nhỏ có ý nghĩa hơn mọi lời giải thích.
Sau ngày đón con về
Từ ngày giao nhận, bạn có đầy đủ quyền và nghĩa vụ của cha mẹ, việc đầu tiên là ổn định chỗ ở, trường học, chăm sóc y tế cho con. Các thủ tục cư trú, bảo hiểm y tế, cập nhật hộ tịch được hướng dẫn ở bài riêng trong danh mục hộ tịch và giấy tờ của con nuôi.
Pháp luật về nuôi con nuôi có cơ chế theo dõi tình hình phát triển của trẻ sau khi được nhận nuôi trong một thời gian. Nhiều cơ sở cũng mong được biết tin trẻ, vì với nhân viên ở đó, mỗi đứa trẻ ra đi là một người thân. Giữ liên lạc ở mức gia đình thấy thoải mái, gửi một tấm ảnh dịp Tết, là cách đẹp để khép lại một chặng đời của con.
Khi gặp khó trong những tháng đầu, như trẻ thoái lui, ăn ngủ thất thường, hoặc gia đình bất đồng về cách nuôi, hãy hỏi cơ sở và người làm công tác xã hội trước khi nghĩ tới những quyết định lớn. Còn những câu hỏi pháp lý vướng hơn, chẳng hạn trẻ có tài sản thừa kế từ cha mẹ đẻ đã mất, có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Câu hỏi thường gặp
Có được nhận trẻ ở cơ sở thuộc tỉnh khác nơi mình sống không?
Có thể. Luật cho nộp hồ sơ tại UBND cấp xã nơi thường trú của trẻ hoặc của người nhận. Sở Tư pháp tỉnh nơi trẻ ở là bên thông báo tìm người nhận, và khi không có ai trong tỉnh thì Bộ Tư pháp thông báo trên phạm vi cả nước.
Có được nói mong muốn về giới tính, độ tuổi của trẻ không?
Bạn có thể bày tỏ mong muốn khi đăng ký nhu cầu. Tuy vậy việc giới thiệu xuất phát từ nhu cầu của trẻ, nên đặt điều kiện càng hẹp thì càng chờ lâu. Nhiều trẻ lớn, trẻ có anh chị em, trẻ có nhu cầu đặc biệt đang cần gia đình hơn.
Đi làm từ thiện thường xuyên ở cơ sở có được ưu tiên nhận trẻ không?
Không có quy định ưu tiên cho người làm từ thiện. Sự gắn bó với trẻ có thể là điểm cộng trong đánh giá thực tế, nhưng bạn vẫn đi đúng thủ tục và vẫn phải chờ trẻ được đánh giá là cần gia đình thay thế.
Cơ sở có thu khoản tiền nào khi giao trẻ không?
Ngoài lệ phí đăng ký nuôi con nuôi nộp cho nhà nước theo quy định, không có khoản nào gắn với việc giao trẻ. Bạn có thể ủng hộ cơ sở như mọi nhà hảo tâm, nhưng tách bạch hoàn toàn và không bao giờ là điều kiện để được nhận trẻ.
Nếu trẻ không đồng ý thì sao?
Với trẻ từ đủ 9 tuổi, sự đồng ý của trẻ là điều kiện bắt buộc theo Luật Nuôi con nuôi 2010. Trẻ chưa đồng ý thì không đăng ký được. Hãy cho trẻ thêm thời gian, hỏi nhân viên cơ sở trẻ đang lo điều gì, và đừng gây áp lực.